Zorg verdient een fundamenteel ander bekostigings- en business model

‘Qare365 is de Booking.com voor care-aanbieders’, ‘Beter Dichtbij-app groeit’ en ‘Virtuele coach bij Spaarne Gasthuis’. Zomaar wat headlines in de Zorgvisie van de afgelopen weken. Inmiddels zijn alle partijen binnen de zorg er wel van overtuigd dat nieuwe concepten zoals ‘zorg op afstand’ en preventie de toekomst hebben. En dat deze ook gevolgen hebben voor hun businessmodellen en bekostiging. Maar welke – en hoe kunnen zij worden gestimuleerd om die stappen te zetten?

“Meer kwaliteit en minder kosten, haalbaar in de zorg? opiniestuk @hhfriederich voor @nrclive”
Tweet this!

De burger verandert
Steeds meer burgers willen zelf de regie over hun gezondheid. Dat zien we onder meer aan de enorme opkomst van apps en wearables waarmee mensen hun eigen gezondheid bijhouden en eerder signalen krijgen dat er iets aan de hand is. Tegelijkertijd experimenteren veel ziekenhuizen met concepten op het gebied van zorg op afstand, zoals pilots om de mogelijkheden van zelfmeting te testen voor patiënten met chronische ziekten (COPD, diabetes en hartfalen). Daarnaast zien we een voorzichtige groei van bijvoorbeeld e-consults.

Gunstig voor kwaliteit en betaalbaarheid van zorg
Dat zorg op afstand en preventie gunstig zijn voor de kwaliteit en betaalbaarheid van zorg, blijkt inmiddels uit diverse nationale en internationale voorbeelden. Zo was er in een Amerikaanse staat een relatief kleine groep chronisch zieke mensen die een groot beroep deed op de zorg. Deze mensen kregen een bloeddrukmeter en een iPad met diverse health-apps. Hun data werden continu gemonitord. Binnen enkele jaren was het ziekenhuisbezoek gedaald met 75%, het bezoek aan de Spoedeisende Hulp met 40% en de kosten waren 20% lager. Ook in de langdurige zorg is preventie steeds effectiever. In proeftuinen wordt ‘Gerichte Preventie’ inmiddels in diverse gemeenten uitgerold. Door nú met diverse partijen, waaronder inwoners en sleutelfiguren binnen wijken, aandacht aan deze problemen te besteden, zijn de zorgkosten in de toekomst lager.

Ook in de langdurige zorg is preventie steeds effectiever.

Digitaal, datagestuurd en gespecialiseerd
Zo ontstaat er een steeds grotere markt voor diverse vormen van preventie met bijvoorbeeld vroegdiagnose en risicodetectie. Een markt die zorgaanbieders de komende jaren afdwingt om zich anders te gaan organiseren: digitaal en datagestuurd, en in veel gevallen gespecialiseerd in één of enkele soorten behandeling. Het komende decennium leidt dit tot een gefragmenteerd zorglandschap van enkele grote spelers en een grote groep gespecialiseerde klinieken en kleine spelers eromheen. De verwachting is dat veel nieuwe partijen de komende tien jaar de markt gaan betreden – organisaties die toegang hebben tot grote hoeveelheden data en daar op een slimme manier mee omgaan, bijvoorbeeld door het ontwikkelen van nieuwe concepten die beter aansluiten bij de zorgbehoefte op afstand.

Nieuwe bekostigingsstructuren nodig
Zorgaanbieders die in dit nieuwe landschap een rol van betekenis willen blijven spelen, zijn zich dan ook volop aan het oriënteren op de nieuwe mogelijkheden. Zij (h)erkennen dat er een ‘zelflerende datacyclus’ is ontstaan binnen de zorg, waarin technologieën zoals Quantified Self (zelfmonitoring en inzicht in het eigen EPD), digitale zorgplatformen en Artificial Intelligence onderdeel zijn van de verschillende fasen van die cyclus: data verzamelen, data delen en data analyseren en verrijken. Ze begrijpen dat hieruit nieuwe dienstverleningsconcepten en businessmodellen ontstaan, maar ook dat daarvoor nieuwe bekostigingsstructuren nodig zijn. Het gebruik van nieuwe applicaties wordt namelijk geremd door het huidige vergoedingensysteem, blijkt uit een survey die wij in het voorjaar van 2017 hebben uitgezet binnen de zorg. Vooral het feit dat deze vormen van bekostiging momenteel grotendeels gebaseerd zijn op de hoeveelheid behandelingen in het ziekenhuis zelf, remt innovatie. Voor zorglevering in bijvoorbeeld de thuissituatie of digitaal is dit nog beperkt geregeld.

Zorgaanbieders die in dit nieuwe landschap een rol van betekenis willen blijven spelen, zijn zich volop aan het oriënteren op de nieuwe mogelijkheden.

Advies voor zorgaanbieders, -verzekeraars en overheid
Zowel zorgaanbieders als zorgverzekeraars en overheid moeten anders gaan kijken naar de bekostiging van de zorgsector. Zorgaanbieders moeten hun weerstand voor verandering loslaten en zich richten op de nieuwe dienstverleningsconcepten. Bij de organisaties komt die weerstand vooral voort uit de vraag of hun concurrentiepositie wordt aangetast (bijvoorbeeld door de uitwisseling van patiëntgegevens), bij de individuele artsen speelt vooral de vraag wat het beste is voor hun patiënten. Een vraag waar Machteld Huber met haar model met vijf dimensies van ‘kwaliteit van leven’ mooi op inspeelt, maar dit terzijde. Zorgverzekeraars zouden zorgaanbieders de ruimte moeten geven om de transitie te maken van bekostiging gebaseerd op de hoeveelheid behandelingen naar bekostiging op basis van effectiviteit. Zoals de effectiviteit van de eerdergenoemde nieuwe dienstverleningsconcepten. Sommige doen dat overigens al. De overheid zou alle ontwikkelingen kunnen stimuleren en belemmeringen in wet- en regelgeving kunnen wegnemen.

Zowel zorgaanbieders als zorgverzekeraars en overheid moeten anders gaan kijken naar de bekostiging van de zorgsector.

Value Based Healthcare
Uiteindelijk komt dan de heilige graal van de zorg in zicht: Value Based Healthcare, waar Porter twintig jaar geleden al over schreef. Op basis van steeds meer en betere data worden behandelingen geoptimaliseerd en worden de resultaten beter in beeld gebracht. Meer kwaliteit en minder kosten: dat is toch een mooie toekomstvisie voor de zorg.


Hubert is director bij de zorgpraktijk van Deloitte. Hij begon als arts en rondde kort daarop een MBA af. Na ruim negen jaar bij Heineken International gewerkt te hebben is hij sinds 2005 werkzaam als strategisch adviseur in de zorgsector. Belangrijkste taak: ondersteuning bieden aan zorginstellingen bij de transformatie naar een toekomstbestendige en resultaatgerichte organisatie met een professionele samenwerking tussen bestuur en medische staf. Hij heeft diverse publicaties op zijn naam staan rond het thema effectieve besturing en innovatie in de zorg. Auteur van het Deloitte visierapport Personalized Healthcare – de zorg van morgen , met een beschrijving van de belangrijkste gamechangers in de zorg.


In aanloop naar en tijdens de serie over De Toekomst van Zorg deelt NRC Live iedere week opiniestukken van onze sprekers.

Bekijk het programma