Warmtepomp is deel van de oplossing, maar geen wondermiddel

Na het besluit over het stoppen met gas uit Groningen is de discussie over nut en noodzaak van warmtepompen in alle hevigheid losgebarsten. Uiteindelijk gaan we in Nederland van het aardgas af en er zijn pleidooien om versneld afscheid te nemen van de cv-ketel. Maar wat is realistisch? Eén ding is zeker: de warmtepomp is een deel van de oplossing, maar opzichzelfstaand geen wondermiddel voor elke huiseigenaar.

Voorwaarde voor een rendabele warmtepomp is onder meer dat je huis goed geïsoleerd is, je het gebruik van warmte verlaagt, zelf energie opwekt met PV-zonnepanelen of zonnecollectoren, en eventueel ook energie opslaat. Die factoren zijn bepalend. Daarnaast moet de warmtepomp goed zijn ingeregeld. Het gaat steeds om een integrale oplossing. Of je nu eigenaar bent van een woning, appartementencomplexen beheert zoals een woningcorporatie of een gemeente die het op wijkniveau benadert. Welke warmtepomp daarbij geschikt is, hangt sterk af van je persoonlijke situatie.

Van cv-ketel naar warmtepomp
Simpelweg de cv-ketel vervangen door een warmtepomp zonder oog te hebben voor isolatie, is ondoordacht. Aanschaf lijkt een goede bijdrage aan de milieu- en klimaatdoelstellingen, maar kan in de praktijk een fors hoger elektrisch verbruik en dus hogere energierekening betekenen.

Het verdient daarom aanbeveling alle aspecten, al dan niet met een adviseur, op een rij te zetten. Dat moet antwoord geven op vragen als: hoeveel energie gebruikt ons huishouden, hoeveel gaat op aan warm water en hoeveel aan verwarming, is het gebruik te verlagen met behoud van comfort en gemak, is de woning en zijn de radiatoren ervoor geschikt?

“Je huis goed isoleren is altijd de eerste stap”

Type warmtepomp kiezen
Vervolgens is het raadzaam om af te wegen welk type warmtepomp in aanmerking komt: de bodem- dan wel luchtwarmtepomp die beide volledig elektrisch werken of een hybride die het huis samen met de cv-ketel verwarmt. En welk vermogen is dan nodig?

Als vuistregel kun je daarvoor aangehouden: een bodemwarmtepomp heeft voor ruimteverwarming en warmtapwater een COP van ongeveer 4 (Coëfficiënt Of Performance; 1 kWh elektrisch levert 4 kWh thermische energie), terwijl de COP van een luchtwarmtepomp jaargemiddeld typisch op 3 uitkomt. Dit is sterk temperatuurafhankelijk.

Plug & play
De huidige generatie warmtepompen pakt in sommige situaties niet goed uit voor het milieu of de portemonnee. Daarom werkt TNO met industriële partners aan het optimaliseren ervan. De industrie ontwikkelt nieuwe concepten en in het lab bij TNO worden de verbeterde pompen getest. Ze moeten compacter, stiller, beter presterend en ‘plug & play’ worden. Dat is onze rol als TNO: het bedrijfsleven helpen innoveren om in dit geval de ambitie om klimaatneutraal te worden, versneld te bereiken.

Nieuwe generatie warmtepompen
Tegelijkertijd werken we aan de nieuwe generatie warmtepompen. Onze collega’s van ECN – onderdeel van TNO – ontwikkelen bijvoorbeeld nieuwe types, zoals de thermo-akoestische en de magneto-calorische warmtepomp die zonder vluchtige koelvloeistoffen werken. Dit zijn veelbelovende technologieën waarmee ons land wereldwijd vooroploopt. Net als we dat ooit met de cv-ketel deden.

Integrale oplossing
Zo werkt TNO aan innovatieve oplossingen voor de korte en lange termijn. Want hoewel het niet realistisch lijkt om voor alle woningen over een paar jaar al afscheid te kunnen nemen van de cv-ketel, is de warmtepomp een belangrijk element in de integrale oplossing die TNO bepleit voor woning, appartementenblok of wijk. Die bestaat uit het in kaart brengen en reduceren van de warmtevraag (isolatie, warmteterugwinning) en vervolgens het kiezen voor de vervanger van de cv-ketel. Dat zal meestal een bepaald type warmtepomp zijn of de koppeling naar een (lokaal) warmtenet.

“Welke warmtepomp geschikt is, hangt sterk af van je persoonlijke situatie”

Soms CV-ketel blijven gebruiken
Er is geen standaard ideale oplossing, maar je moet zelf bepalen welke voor jou geschikt is. In een aantal gevallen kun je zelfs beter je cv-ketel nog even blijven gebruiken. Maar misschien heeft je gemeente plannen om jouw wijk over een paar jaar van het gas te halen. Verdiep je in de politieke plannen, in de techniek, kosten en opbrengsten.

Over een paar jaar energiepositief
Zelf ben ik ook bezig onze woning energieneutraal te maken. Eerst isoleren. Ik heb geen ruimte voor een zonneboiler, maar het dak ligt straks vol met zonnepanelen en ik schaf een lucht-waterwarmtepomp aan. Toch kom ik met de opbrengst van ons dak waarschijnlijk niet verder dan het afdekken van de elektra en de helft van onze warmtevraag. Ik ga de rest groen bijkopen en dan kan ik binnenkort van het aardgas af. Met nieuwe ontwikkelingen, zoals efficiëntere zonnepanelen of een nokboiler, wordt ik dan over een paar jaar energiepositief.

“Warmtepomp is deel van de oplossing, maar geen wondermiddel, lees opiniestuk @huub_keizers @nrclive”
Tweet this!

Huub is programmamanager Energie Gebouwde Omgeving bij TNO. Hij heeft meer dan 25 jaar ervaring op het gebied van materialen, systemen en chemie. Hij is vertegenwoordiger van de Nederlandse kennisinstellingen in het Platform Duurzame Huisvesting en in de internationale Mission Innovation Challenge, Affordable Heating and Cooling.

NRC Live deelt regelmatig opiniestukken van sprekers in aanloop naar de verschillende avonden in de serie over de energietransitie. Dit stuk verscheen eerder in licht aangepaste vorm in TNO Time.

 

 

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!