Uitbannen CO2 als bindmiddel van de samenleving?

Onlangs publiceerde het Nibud een onderzoek waaruit blijkt dat 43% van alle huiseigenaren niet van plan is hun woning binnen vijf jaar te verduurzamen. Reden: onduidelijkheid over financiële regelingen van de overheid.

Het is een nieuw signaal dat het huidige klimaatdebat het draagvlak voor klimaatmaatregelen verlamt. Dat debat wordt gedomineerd door twee elkaar met hele en halve waarheden bestokende kampen: klimaatdrammers tegenover klimaatontkenners. Beiden schetsen dystopische toekomstbeelden. Of de aarde wordt onleefbaar door onze levensstijl, of ons wacht een financieel ravijn door miljardenverslindende maatregelen die ook nog eens onnodig zouden zijn. Ondertussen blijft de meerderheid van Nederland verward door de twee rampscenario’s achter. Zo is CO2 niet alleen een broeikasgas, maar ook de splijtstof van onze samenleving.

Als CEO van de grootste energieverkoper van Nederland wil ik me daarom niet stilhouden. Want onze ruim twee miljoen klanten zijn gewone mensen zoals u en ik. Geletterd of niet, arm of rijk, voorloper of achterblijver, particulieren en ondernemers. Wat ons bindt is het steeds groter wordende aantal ‘klimaatvragen’ en onduidelijkheden over de energietransitie dat op ons afkomt. Daarom is het wat mij betreft tijd voor een paar duidelijke vaststellingen.

1. De energietransitie raakt ons allemaal

Voor of tegen bestaan niet. Als je niet in de noodzaak van de energietransitie gelooft, zijn er wel internationale verdragen of wet- of regelgeving om je aan te houden. En laten we niet negeren dat de transitie een investering is die ons veel oplevert: nieuwe economische ontwikkeling door innovatie, 70.000 banen volgens ECN, een schonere buurt, meer comfort in onze huizen, lagere energierekeningen. Ik teken ervoor.

2. We kunnen het betalen

Draagvlak erodeert razendsnel bij twijfel over de betaalbaarheid. Dat is onnodig als je bedenkt dat de Rijksuitgaven aan Zorg in 2019 een kleine €80 mld. zijn. Aan Energie & Klimaat wordt €2,8 mld. uitgegeven. Tel daar de door het PBL becijferde meerkosten van het Klimaatakkoord (€1,9 mld. per jaar) bij op, en het is duidelijk dat we bijna 17x meer geld uitgeven aan zorg dan aan energie en klimaat. Zo gezien lijkt die investering niet onoverkomelijk.

Sterker nog: we hebben al eens bewezen dat we hiertoe in staat zijn. Toen we in 1955 de Deltawerken opzetten, waren de meerkosten ca. €7 mld. (omgerekend naar 2019). Ons Bruto Binnenlands Product was destijds €13 mld. Inmiddels bedraagt ons BBP €800 mld. De door het PBL berekende meerkosten van het Klimaatakkoord zijn in tien jaar €19 mld. Dat klinkt niet als onbetaalbaar.

3. De gestegen energierekening werkt contraproductief

Dat we het kunnen betalen is één. Maar wie daadwerkelijk de rekening oppakt, is twee. Voor veel Nederlanders is de maandelijkse energierekening de meest directe confrontatie met de gevolgen van het klimaatbeleid, naast hun eventuele investeringen in bijvoorbeeld isolatie of zonnepanelen.

De gemiddelde energierekening is volgens gegevens van Essent in de afgelopen twee jaar met bijna 30% gestegen. (En de stijging zet de komende jaren volgens verwachting door.) Dit heeft drie oorzaken:

  1. De energieprijzen zijn met 28% gestegen door bijvoorbeeld het dichtdraaien van de gaskraan en grotere schommelingen in de vraag;
  2. De netbeheerkosten zijn gestegen – weliswaar tot nu toe bescheiden met 4%, maar er zijn grote investeringen aangekondigd;
  3. De overheidsheffingen en belastingen zijn met 40% gestegen en maken inmiddels al 47% van een gemiddelde rekening uit.

Zo gezien is het niet verrassend dat veel mensen bij klimaatmaatregelen vooral denken aan hun gestegen energierekening.

Voor een groot gedeelte is dat het gevolg van overheidsbeleid om Nederlanders meer te belasten voor hun consumptie (en dit te compenseren via de inkomstenbelasting). Wat dat beleid niet beoogt is dat mensen geen idee hebben hoe de door hen betaalde energiebelasting wordt gebruikt voor klimaatmaatregelen. Wel is inmiddels bijna algemeen bekend dat de verhouding tussen de lasten voor het bedrijfsleven en de lasten voor burgers flink scheef is. Tel daarbij op dat voor de minst draagkrachtige Nederlanders hun energierekening inmiddels ca. 10% van hun besteedbaar inkomen is (cijfers CBS/PBL), en je begrijpt de groeiende weerzin tegen bijna alles wat met klimaatmaatregelen te maken heeft.

Het moet anders

En zo verliezen we de voordelen van de klimaattransitie uit het oog. De kans om als Nederland voorop te lopen dankzij innovatie en zo hele nieuwe sectoren tot bloei te laten komen. Het wakker kussen van een banenmachine. Dankzij concrete en praktische verduurzamingsmaatregelen daadwerkelijk bijdragen aan een comfortabeler leefomgeving. Minder vervuiling. Een lagere energierekening.

Dat kunnen we met elkaar realiseren door ons te richten op heel concrete maatregelen die snel renderen en direct resultaat opleveren. Verlies je niet in angst voor een dure warmtepomp als je nog veel winst kunt boeken door je huis te isoleren. Energie opwekken met zonnepanelen wordt een leuk spel dankzij terugleveringsapps. En de overheid zou dit soort maatregelen moeten stimuleren met een consistent subsidiebeleid.

Alleen dan wordt het uitbannen van CO2 in plaats van splijtstof het bindmiddel van de samenleving.

 


Patrick Lammers is CEO van Essent en Country Chair van innogy Netherlands, waar naast Essent ook innogy Wind Power Netherlands onder valt. Zijn focus is gericht op het uitbouwen van Essent, onder meer door een businesstransformatie van de consumenten- en zakelijke tak te initiëren om de bedrijfsprestaties te optimaliseren. Daarnaast vertegenwoordigd hij innogy in Nederland richting politieke en industrie-stakeholders. 

 

 

 

 


De pijn van de energietransitie

14 mei, 4 juni & 25 juni

Hoe kunnen overheid en bedrijfsleven de energietransitie versnellen, zonder de realiteit van nu uit het oog te verliezen? Hoe laat je de vervuiler betalen, help je duurzame innovaties verder, beperk je de maatschappelijke kosten en geef je bewoners, werknemers en reizigers ook iets terug?

Laat je inspireren en praat mee over de urgentie voor morgen en de realiteit van nu.

Lees meer over de energieserie van NRC Live