Technologie biedt uitkomst voor voedselprobleem

OPINIE – Het is zo lekker en zondig om een malse biefstuk of een sappige hamburger te eten. Een van de vele geneugten van naoorlogse welvaart. Diep van binnen weten we dat vlees niet altijd gezond is. Niet voor ons, en zeker niet voor de dieren waarvan het kortgeleden nog deel van uitmaakte. Sinds enige tijd is ook bekend dat veeteelt slecht is voor het milieu en behoorlijk bijdraagt aan klimaatverandering. Met name methaan, dat door koeien en andere herkauwers wordt opgeboerd, is een krachtig broeikasgas.

Gewoontedieren

Echter, deze half weggestopte gedachten blijken, als we eenmaal in de supermarkt zijn, te verdampen en nauwelijks onze keuze voor eiwitrijke producten te beïnvloeden: we blijven massaal vlees eten. Het stabiele percentage vegetariërs in onze samenleving is daarvoor het beste bewijs. Het is heel lastig om de gewoonte van vlees eten te doorbreken. De hardnekkige mythe dat vlees noodzakelijk is in een gezond en compleet dieet, helpt daarbij niet.

Wereldwijde toename in vleesconsumptie

In West-Europa neemt de vleesconsumptie overigens wel langzaam af, maar deze daling wordt volledig teniet gedaan en zelfs overtroffen door de toenemende consumptie in China en India. In die landen neemt de welvaart toe en daarmee de vleesconsumptie. Wanneer je de armoede ontstijgt, ga je kennelijk vlees kopen en eten. Volgens de WHO gaat wereldwijd de stijging van vleesconsumptie de komende 30 jaar nog door tot een niveau waarbij de vraag de productiecapaciteit overschrijdt. De verwachte 70% toename in vleesconsumptie is niet op te brengen met de huidige hoeveelheid landbouwgrond, aangezien het merendeel hiervan al wordt gebruikt voor veeteelt, met name voor veevoer.

“De verwachte 70% toename in vleesconsumptie is niet op te brengen met de huidige hoeveelheid landbouwgrond.”

Toekomstscenario’s

Als die toename in vraag naar vlees inderdaad plaatsvindt, wordt vlees schaarser en duurder. In het gunstige geval leidt dat tot verminderde consumptie van vlees. Veel ongunstiger zou het zijn als krampachtig gepoogd wordt om de productie op te voeren, noodlottig voor voedselzekerheid en voor het milieu. Vrije marktwerking dreigt in het voordeel van het laatste te werken. Met name koeien, en in mindere mate varkens en kippen, zijn eigenlijk heel inefficiënte voedselbronnen. Van alle plantaardige eiwitten die we een koe te eten geven komt maar 15% in het vlees terecht. Voor varkens is dat 30% en voor kippen 50%. Door het eten van vlees of kip verspillen we dus een heleboel voedsel.

Een alternatief is om ons massaal tot vegetariër te bekeren. Daar is niets op tegen; we kunnen heel gemakkelijk volledige voedingswaarde bereiken met alleen plantaardige producten. Echter, een dergelijke beperking in onze voedselkeuze voelt nogal tegenstrijdig met toename in welvaart. We zouden het eerder beschouwen als een achteruitgang.

Vleesvervangers

Gelukkig bieden nieuwe technologieën uitkomst. Vleesvervangers op basis van plantaardige bestanddelen lijken steeds beter op vlees. Met name het verschil met kip wordt minimaal en als je de producenten van die producten mag geloven vergissen consumenten zich regelmatig door te denken dat ze echte kip eten, terwijl het eiwitten uit soya-bonen of erwten zijn. Voor varkens- en rundvlees is nog een lange weg te gaan en het is de vraag of plantaardige vleesvervangers de vleeshonger van niet-vegetariërs, inclusief diegenen die zich voor het eerst van leven vlees kunnen veroorloven, kunnen stillen.

“Het is de vraag of plantaardige vleesvervangers de vleeshonger van niet-vegetariërs kunnen stillen.”

Kweekvlees

Een hoog-technologisch alternatief, dat al in 1932 door Winston Churchill is geopperd, is het kweken van vlees in een Petri-schaal. Tegenwoordig is de techniek en kennis voor handen om dat te doen. In het kort worden spier-specifieke stamcellen geoogst uit een klein stukje spier van een koe; eenmaal uit hun omgeving gaan ze zich delen tot enorme aantallen (dit doen ze ook als de spier scheurt en in het lichaam door deze stamcellen wordt gerepareerd); eenmaal klaar met delen gaan de cellen, min of meer spontaan, spierweefsel vormen.

Spierweefsel is de basis voor vlees, maar er moet voor de smaak en het mondgevoel ook vetweefsel aan worden toegevoegd. Vet is een weefsel dat uit vetcellen bestaat en ook deze vetcellen kunnen worden gekweekt uit stamcellen. Door de enorme vermenigvuldigingscapaciteit van de stamcellen kan heel veel vlees gemaakt worden uit een klein stukje, zodat we veel minder koeien nodig hebben voor onze vleesvoorziening. Hierdoor wordt de druk op landbouwgrond en op het milieu lager dan nu het geval is. Bij deze berekening wordt ervan uitgegaan dat er minder grondstoffen nodig zijn om gekweekt vlees te maken. Dit lijkt haalbaar, maar moet in de praktijk nog wel worden aangetoond.

“We moeten uiteindelijk kiezen tussen kweekvlees of veel minder of geen vlees.”
Tweet this!

Acceptatie

Veel mensen zullen nog terugdeinzen voor het kunstmatige, onnatuurlijke, karakter van gekweekt vlees. Dat is begrijpelijk, maar we gaan uiteindelijk de keus hebben tussen deze technologie of veel minder of geen vlees eten en niet de keus tussen kweekvlees en vlees uit veeteelt. Als duidelijk gemaakt wordt dat gekweekt vlees veilig en gezond is en streng gecontroleerd wordt geproduceerd, zullen de voordelen voor zich spreken en de consumenten laten kiezen voor het milieu- en diervriendelijker product. Koeien kun je altijd nog “knuffelen” in de dierentuin of in de kleine boerderijen waar ze als stamcel donor worden gehouden.


Professor Mark Post, is arts en onderzoeker aan de Universiteit van Maastricht. Zijn onderzoek bestaat uit levende weefsels maken voor medische toepassingen (tissue engineering) en voor voedsel. In augustus 2013 presenteerde hij de eerste hamburger gekweekt uit runder stamcellen. Mark Post is tevens CSO en mede-oprichter van Qorium en Mosa Meat, die gekweekt leer en vlees naar de markt gaan brengen.


In aanloop naar het innovatieforum Moonshot op 23 maart 2017, deelt NRC Live opiniestukken van onze sprekers.

Bekijk het programma

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!