Prioriteer preventie van ziekte door duurzaamheid in de zorg!

‘Moeten we daar ook nog aan denken? We hebben het al hartstikke druk…’ Zie hier kort samengevat de veel gehoorde reactie van de zorgsector als het gaat om duurzaamheid in de zorg. Opmerkelijk,  aangezien klimaatverandering één van de grootste bedreigingen vormt voor de gezondheid van de mens.

Bijzonder dat de zorgsector zich met een dergelijke houding, anno 2017, buiten het maatschappelijke debat over klimaatverandering weet te houden en misschien nog wel opmerkelijker dat dit wordt gedoogd door de overheid. Zeker na ondertekening van het Parijs-akkoord en er ambitieuze plannen zijn om van Nederland een CO2-arme economie te maken, zou je een actievere rol van de sector en van de overheid verwachten. Er is echter ook een gebrek aan urgentiebesef bij zowel zorgbestuurders als bij toezichthouders. Duurzaamheid staat in veel gevallen niet expliciet op de agenda. Het is een keuze om er aandacht aan te besteden en het staat ons veelal onderaan de prioriteitenlijst. Het gevoel overheerst dat we toch al ‘goed doen’ en het daar al heel erg druk mee hebben. Waarom de sector nog eens extra te belasten?

“Echte toekomstbestendige zorg is duurzame zorg. Lees opiniestuk @cathyvanbeek56 @nrclive”
Tweet this!

Duurzaamheid in de zorg

Daarom pleit ik ervoor dat banken duurzaamheid explicieter gaan betrekken bij het afsluiten van financiële investeringen in de zorg, dat zorgverzekeraars het expliciet betrekken bij de zorginkoop en dat het een standaard onderwerp wordt op de agenda van de Raad van Toezicht (RvT). Ook zouden in de RvT leden met een duurzaamheidsprofiel kunnen worden aangesteld, die daarmee bijdragen aan de klimaatambities van de overheid en de Sustainable Development Goals van de United Nations. Ook andere stakeholders kunnen de awareness vergroten.

Zorgsector groot vervuiler

De zorgsector is namelijk niet alleen een grootverbruiker, maar ook een groot vervuiler. Zo stelt de Nederlandse Verenging van Ziekenhuizen in 2016 dat de zorg verantwoordelijk is voor 5% van de CO2-uitstoot in Nederland. Dan is het toch ondenkbaar dat deze sector zich niet moet verantwoorden? Wij dragen ook bij aan luchtvervuiling waardoor mensen astma- en COPD-klachten ontwikkelen, bijvoorbeeld door de verbranding van specifiek ziekenhuisafval. Waarom springen wij als zorginstellingen en dokters niet massaal op de bres om de gezondheid van de mens te beschermen? Is dit geen onderdeel van de artseneed, die is afgelegd: “do no harm”? Ik vind het ontzettend jammer dat zorginstellingen niet systematisch worden bevraagd over duurzaamheid, waardoor het ook minder in het voetlicht wordt gebracht.

De zorgsector is niet alleen een grootverbruiker, maar ook een groot vervuiler.

Onderzoek naar vervuiling

Het RIVM bijvoorbeeld bracht in 2016 voor het eerst een rapport uit, waaruit bleek dat er in Nederland jaarlijks minstens 140 ton geneesmiddelresten via de rioolwaterzuivering op het oppervlaktewater wordt geloosd. Ter illustratie: er komt ongeveer 17 ton aan gewasbeschermingsmiddelen op het oppervlaktewater terecht. Uit labonderzoek blijkt dat deze vervuiling negatieve impact heeft op het ecosysteem. De omvang hiervan is nog onvoldoende duidelijk, maar geen excuus om te wachten. Zie bijvoorbeeld de recente uitkomsten van een onderzoek naar insectensterfte in Duitsland. Er zijn gelukkig individuele zorginstellingen die samen met marktpartijen en de overheid de handschoen opnemen. Ik zie dit als een positieve ontwikkeling, waardoor de zorgsector haar vervuiling substantieel kan terugdringen. Het delen van informatie over milieu-impact zal het urgentiebesef vergroten. Maar dan moet er wel een vragende, of liever een eisende, partij zijn. Het kennelijk ontbreken van ‘te willen weten’ bij de overheid, draagt niet bij aan het creëren van urgentie.

In Nederland wordt jaarlijks minstens 140 ton geneesmiddelresten via de rioolwaterzuivering op het oppervlaktewater geloosd.

Duurzaamheid moet op de zorgagenda

Als ik bijvoorbeeld kijk naar de ‘zorgagenda van de toekomst’ van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, één van de belangrijke adviesorganen van o.a. VWS, blijkt helaas dat een holistisch besef van preventie door duurzaamheid ontbreekt en dit baart me grote zorgen. Het uitgangspunt ‘gezondheid in plaats van ziekte’ steun ik hartgrondig. Maar wat doet een gezond mens op een ongezonde en zeer bedreigde planeet? Aandacht voor de gevolgen van de klimaatveranderingen op de gezondheid van de mensen zou daar toch niet mogen ontbreken.

Wat doet een gezond mens op een ongezonde en zeer bedreigde planeet?

Hoe kan er in het rapport wel aandacht zijn voor investeren in onderling vertrouwen, aandacht voor de verschillen tussen mensen en inzetten op solidariteit, maar niet op een duurzame toekomst van de kinderen van onze kinderen? Door deze smalle benadering van preventie houdt de sector zichzelf in de houdgreep om echt tot actie te komen, waardoor er een ‘non-urgentie gevoel’ blijft hangen rondom dit thema. Als we niet in staat zijn om weg te bewegen van onbewust vervuilend naar bewust preventief en helend van onze aardbol, blijven we als sector “dweilen met de kraan open” en bieden wij niet de zorg waar onze kinderen en kinderen van onze kinderen recht op hebben.

Als we niet in staat zijn om weg te bewegen van onbewust vervuilend naar bewust preventief en helend van onze aardbol, blijven we als sector “dweilen met de kraan open”

De betreffende ministeries, waaronder het ministerie van VWS, zullen veel meer duurzaamheid moeten stimuleren in de brede zin van het woord. Ik doe daarom een dringend appèl op het nieuwe kabinet, de politiek en de zorgsector als geheel: laten we de €95 miljard, die we jaarlijks uitgeven aan de zorg, goed besteden. Echte toekomstbestendige zorg is duurzame zorg.


Cathy is lid van de Raad van Bestuur van het Radboudumc. Cathy is in het bijzonder verantwoordelijk voor de kwaliteit en veiligheid van de patiëntenzorg en duurzaamheid en zij levert een bijdrage aan de talrijke (technologische) veranderingsprocessen binnen het Radboudumc.


 

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!