Overheid voelt urgentie van klimaatverandering niet

OPINIE – Als Nederland een klimaatwet invoert, dan moet er ook gehandhaafd worden, anders blijft het bij slappe rug-politiek. Maar ook met uitvoering van bestaande wetgeving kan er veel meer bereikt worden op klimaatgebied. Het probleem is dat veel bedrijven en burgers de urgentie voelen, maar de politiek niet.

In Nederland gebeurt veel goeds op klimaatgebied. Dat mogen we niet vergeten en daar moeten we aandacht aan blijven schenken. Ook als de overheid niet thuis geeft, zijn er bedrijven, banken, organisaties van burgers en tal van andere initiatieven die de urgentie voelen en zich wel inspannen. Nu president Trump namens de VS het klimaatverdrag van Parijs heeft opgezegd, zijn er in Amerika tal van staten en instellingen die zeggen: we gaan toch gewoon door. Dat gevoel leeft ook in Nederland.

“Het probleem is dat veel bedrijven en burgers de urgentie voelen, maar de politiek niet.”

Laat liggen die pruik

Toch gaat het hier niet snel genoeg. De overheid heeft niet in de gaten hoe urgent het klimaatprobleem is. Ik vergelijk het altijd met de kalende actrice die in haar flat in haar ondergoed bezig is zich op te maken, haar jurk aan te trekken en haar pruik op te zetten als er brand uitbreekt. Wat doet ze? Rent ze kaal en in haar onderbroek de straat op of kleedt ze zich eerst aan en zet ze haar pruik op? Op klimaatgebied is het brandalarm al lang afgegaan, maar dat gevoel van urgentie is er niet bij politici en ambtenaren. Ze willen overal de tijd voor nemen, maar die tijd is er niet. Daarom zeg ik: laat liggen die pruik.

“De overheid heeft niet in de gaten hoe urgent het klimaatprobleem is.”

Overheid zit op haar handen

Een voorbeeld: terwijl netbeheerders al lang van de verplichte gasaansluiting voor nieuwe woningen af willen, zal het nog drie jaar duren voor die regel vervalt. Dat duurt veel te lang. De overheid zit op haar handen. We moeten sneller van het gas af, dus moet er geen nieuwbouw meer op aangesloten worden. Alleen bestaande bouw kan tijdens de energietransitie nog gebruik maken van gas.

Een ander voorbeeld: als je milieuwetten invoert, handhaaf ze dan. Volgens de Wet Milieubeheer zijn bedrijven en instellingen verplicht om energiebesparende maatregelen te nemen als hun gebouw meer verbruikt dan 50.000 kilowattuur stroom of 25.000 kuub aardgas per jaar en ze die investering binnen vijf jaar terug kunnen verdienen. CE Delft heeft in een onderzoek berekend dat Nederland op die manier 58 tot 94 Petajoule energie kan besparen. Dat is het verbruik van ongeveer een miljoen huishoudens. Maar deze regel wordt genegeerd door de overheid. Er is tien jaar lang niet gecontroleerd, laat staan gesanctioneerd. Nu ambtenaren die controle in hun takenpakket hebben gekregen, gaan ze slechts waarschuwingen uitdelen in plaats van beboeten. Dat is gebrek aan durf. Dan had je die wet niet moeten maken.

Beter stok dan wortel

Overheden zijn huiverig voor de stok en hanteren liever de wortel. Sancties kunnen kiezers kosten. Dat kenmerkt ook het klimaatbeleid. Je moet de mensen mee zien te krijgen, is het motto. Maar dat werkt slechts bij een deel en gaat niet snel genoeg. Het verplichten van een brommerhelm of autogordels lijkt ook betuttelend, maar we accepteren dat we een boete krijgen als we die niet dragen. Waarom zijn we niet net zo streng als het om het voortbestaan van de mensheid gaat?

“Overheden zijn huiverig voor de stok en hanteren liever de wortel. Sancties kunnen kiezers kosten. Dat kenmerkt ook het klimaatbeleid.”

Een bank als ING zegt dat ze geen kantoren meer financiert die minder dan energielabel C hebben. Waarom kan dat niet in een wet staan? Dat je vastgoed niet mag laten passeren bij een notaris als er niet een bepaald energielabel of keurmerk aan zit. Die grens kun je per jaar stapsgewijs verhogen. Als ondernemers zien dat hun vastgoed in 2030 niets meer waard is, gaan ze vanzelf investeren.

Brown discount

Namens ASN Bank zat ik bij een congres in Venetië waar leden van de European Mortgage Federation en de European Covered Bond Council (EMF-ECBC) spraken over de twee grootste financiële risico’s bij de financiering van vastgoed. De ene is dat de hypotheekaflossing in het geding komt door hogere energienota’s. De andere dat vastgoed met een laag energielabel in waarde daalt. Die waardedaling wordt aangeduid als ‘brown discount’ en zo krijgt duurzaamheid ineens een economisch waarde. Als de Europese bancaire wereld hiermee bezig is, wordt het hoog tijd dat hiervoor ook in Nederland regels komen. Zo kan de overheid als borgsteller van de Nationale Hypotheek Garantie (NHG) in de wet laten opnemen dat voor woningen alleen een hypotheekgarantie wordt afgegeven als is onderzocht wat er moet gebeuren om ze energieneutraal te maken. Dat zou in de nieuwe klimaatwet moeten staan. Dan worden woningeigenaren zich bewust van wat er ontbreekt aan hun woning en weten vastgoedbezitters wat er moet gebeuren om hun bezit exploitabel te houden. Daar kan geen VVD of GroenLinks tegen zijn.

“Waardedaling wordt aangeduid als ‘brown discount’ en zo krijgt duurzaamheid ineens een economisch waarde.”

Kennis ontbreekt

Wat vaak ontbreekt is kennis. Zo is het mogelijk om zonder hoge claims van projectontwikkelaars nieuwe woonwijken energieneutraal te maken. Bijvoorbeeld door de aanleg van infrastructuur, zonnepanelen etcetera uit publieke middelen en via zogeheten ESCo’s (Energy Service Company’s) te financieren en over langere tijd terug te verdienen.

Lokale of provinciale overheden kunnen ook projecten financieren met zogeheten klimaat impact bonds, op dezelfde manier zoals dat nu gebeurt met social impact bonds. Je stelt een budget beschikbaar aan een consortium van partijen om wijken energieneutraal te maken en meet naderhand of de doelen zijn gehaald. Daar wordt op afgerekend. Dat soort afspraken kun je maken met VVE’s, buurten of bedrijven. Door af te rekenen op prestatie en afspraken te maken met de directe uitvoerders voorkom je veel bureaucratie.

Kennis van dit soort constructies en mogelijkheden ontbreekt vaak bij ambtenaren en wethouders. Dat betekent dat de overheid een bak met geld moet inzetten om dit kennisniveau te verbeteren. Om te zorgen dat het tussen de oren komt en de focus wordt gelegd op klimaatneutraliteit. Het is tijd om ons verstand te gaan gebruiken.


Dorine Putman-Devilee is manager institutionele relaties bij ASN Bank


Het Grote Energiedebat

Discussieer mee over de kansen en uitdagingen voor de Nederlandse energievoorziening tijdens Het Grote Energiedebat op 20 juni. Met o.a. Olof van der Gaag, Ed Nijpels, Jan Terlouw, Kitty van der Keijden en Ruud Koornstra.

In aanloop naar en tijdens de serie over de energietransitie, deelt NRC Live iedere week één of meerdere (opinie)stukken van onze sprekers.

Bekijk het programma

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!