De school als open learning & innovation lab

– 6 minuten leestijd –


Mariëlle Taks is programma manager Connecting Trough Technology bij Fontys Hogeschool Engineering & Automotive. Tijdens het event leidt zij de rondetafelsessie ‘De school als open learning & innovation lab’. Ella Hueting is directeur van Fontys Hogeschool Engineering & Automotive.


In Eindhoven ging dit weekend de 11e editie van het GLOW-Festival van start. Op de hoofdroute, midden in het centrum, staat het GLOW Next project Tunnel of Light. GLOW Next projecten zijn het resultaat van experimentele samenwerkingen tussen creatief talent en de hightech industrie. Samen met ingenieurs, kunstenaars, ontwerpers, onderzoekers wordt de lichtwereld inzichtelijk gemaakt. Het bijzondere van de Tunnel of Light is dat dit project is ontwikkeld en gemaakt door drie studenten van Fontys Hogeschool Engineering van de opleiding  Elektrotechniek in samenwerking met het prestigieuze Massachusetts Institute of Technology (MIT), de Design Academy Eindhoven, de Bibliotheek Eindhoven & DIT-festival.

Hoger onderwijs in transitie
Het hoger onderwijs is in transitie. Waarschijnlijk elke hogeschool verwijst in haar toekomstvisie naar de snelheid van veranderingen in de wereld die een impact hebben op het onderwijs. Elke school wil jonge mensen voorbereiden om goed te kunnen functioneren in de wereld van nu en morgen. Tot zover niets nieuws. Voor de engineering-opleidingen van Fontys Hogeschool geldt dit minstens in het kwadraat. Voor de Brainportregio is het opleiden van onderzoekende, ondernemende én creatieve engineers van levensbelang. Juist de techniek kenmerkt zich door heel veel vernieuwingen die elkaar in een hoog tempo opvolgen en een grote impact hebben op de maatschappij. De onvoorspelbaarheid, snelheid en impact van technologische ontwikkelingen bepalen het nieuwe perspectief op techniekonderwijs.

“Voor de Brainportregio is het opleiden van onderzoekende, ondernemende én creatieve engineers van levensbelang”

Dat jonge engineers een degelijke vakbasis nodig hebben, staat niet ter discussie. Als we denken aan relatief nieuwe ontwikkelingen als robotisering of 3D-printen, dan gaat het immers om geavanceerde technologie. Maar het zijn ook ontwikkelingen die niet sec vanuit de techniek vorm krijgen. Waar robotisering voorheen vooral werd ingezet bij het optimaliseren van productieprocessen, zie je dat robots een steeds grotere rol gaan spelen in het dagelijkse leven. Denk bijvoorbeeld aan de inzet van robots in de zorg of het onderwijs. De ‘oude’ industrie-robots zijn geschikt voor repeterende handelingen in massafabricage, nieuwe robots zijn adaptief. Ze passen zich aan hun omgeving aan en kunnen samenwerken met mensen. Of denk aan slimme 3D-printtechnieken die oplossingen bieden in de zorg, omdat men in staat is heel nauwkeurige prothesen te maken. Of de bijdrage die het printen van steeds meer vormen van voedsel kan hebben voor het oplossen van de wereldvoedselproblematiek. De opleiding heeft de verantwoordelijkheid om studenten te leren bijdragen aan dergelijke complexe innovaties. Naast degelijke vakkennis en het beheersen van ontwerpmethodieken, gaat het dus ook om het leren samenwerken met andere disciplines, het ontwikkelen van het vermogen te denken in creatieve oplossingen én maatschappelijk bewustzijn. Het is belangrijk om studenten bewust te maken van de impact van de technologie die zij zelf ontwikkelen. We laten ze nadenken over vragen als: ‘is het ethisch verantwoord om een robot hetzelfde uiterlijk als een mens te geven?’ Of: ‘wie is er aansprakelijk wanneer er iets verkeerds gebeurt met een 3D-geprint product?’

“Het is belangrijk om studenten bewust te maken van de impact van de technologie die zij zelf ontwikkelen”

Hoe ziet de optimale opleiding voor zulke engineers er uit? We weten het niet precies. Wel weten we dat het gaat om het creëren van open en flexibele  leeromgevingen die een leven lang leren stimuleren. Het zijn leeromgevingen die naar buiten zijn gericht. Waar het samenwerken aan innovaties van het werkveld centraal staat. Waar het leren sterk interactief is, omdat het gaat om professionele leergemeenschappen waarin studenten, professionals uit het werkveld, docenten en onderzoekers samen komen. Het gaat om een diversiteit aan leeromgevingen, zoals living labs op de hogeschool, professionele werkplaatsen in de praktijk, online modules of lesactiviteiten. Het gaat om hybride leeromgevingen waar het onderscheid tussen formeel en informeel leren vervaagt.

Leren v.s. diplomeren
Als het bijdragen aan innovaties een kern is van het hoger onderwijs, dan betekent het ook dat curricula niet op voorhand exact gedefinieerd zijn. Na het verschijnen van het adviesrapport ´Flexibel hoger onderwijs´ van de commissie Rinnooy Kan, bood het ministerie van OCW experimenteerruimtes aan aan hogescholen. Als gevolg daarvan zijn door heel het land herstructureringen van curricula van het deeltijdonderwijs in gang gezet om flexibilisering mogelijk te maken. De doelstelling om de sterk dalende deelname van werkenden in het hoger onderwijs te keren is relevant. Het is opvallend dat de nadruk ligt op maatwerktrajecten die leiden tot een diploma of certificaat. Het is een perspectief op een leven lang leren vanuit het bestaande systeem, waarin de hogeschool de opdracht heeft om mensen op te leiden op het niveau van associate degree, bachelor of professional master. Dat is terecht en goed. Maar het is óók eenzijdig. Vanuit de opvatting dat een hogeschool de opdracht heeft om proactief bij te dragen aan innovaties in het werkveld en leeromgevingen te bieden die een leven lang leren stimuleren, is niet per se het diplomeren van primair belang, maar het leren.

“Vanuit de opvatting dat een hogeschool de opdracht heeft om proactief bij te dragen aan innovaties in het werkveld en leeromgevingen te bieden die een leven lang leren stimuleren, is niet per se het diplomeren van primair belang, maar het leren”

Open en flexibele leeromgevingen
Onze opleiding bouwt met studenten, docenten, onderzoekers en professionals uit het werkveld aan nieuwe open en flexibele leeromgevingen. Dat brengt onzekerheid en verwarring met zich mee. We laten sommige zekerheden los. Thematieken waar het leren zich op richt, worden  niet langer alleen door de opleiding bepaald, maar komen tot stand in de samenwerking tussen docenten, studenten, het werkveld en onderzoekers. Het leren wordt horizontaler, de docent is niet per se op alle aspecten (de enige) expert en iedereen leert. Ook de samenwerking met andere disciplines vraagt om nieuwe manieren van werken. Dat is een behoorlijke opgave die vraagt om wijsheid, verantwoordelijkheid, eigenaarschap, partnerschap én echte experimenteerruimte.

Terug naar Glow en de Tunnel of Light. Het is een resultaat van een de proeftuinen van Fontys Hogeschool Engineering. Studenten wilden zélf in het kader van de minor Be Creative de uitdaging aangaan om deze interactieve lichtinstallatie te ontwikkelen. Voor studenten een experiment; ze moesten iets doen wat ze nog niet eerder hadden gedaan. Hadden kennis nodig die ze op voorhand nog niet hadden. Hadden partners nodig die hen konden helpen en inspireren. En hadden docenten nodig die hun verantwoordelijkheid en vertrouwen gaven. Voor de opleiding daarmee ook een experiment; namelijk het in wijsheid loslaten.


In aanloop naar onze events deelt NRC Live(opinie)stukken van onze sprekers. Lees hier alle opiniestukken terug.

Bekijk programma