Het machtsdefect

– 6 minuten leestijd –


De verhalen van Jef over rode apen en passieloze schapen maken furore in België en Nederland. Jef was Corporate Learning Officer bij Siemens en nu zelfstandig expert op het vlak van onderwijs, leren en innovatie. Met zijn flamboyante vertelstijl en confronterende stellingen schetst hij waarom organisaties & onderwijs-instellingen simpelweg niet gebouwd zijn om de innovatie- en informatievloedgolf te trotseren


Toen ik in 2011 het boek schreef ‘Ik was een schaap’ was ik op zoek naar de echte reden waarom organisaties zoveel moeite hebben om snel en disruptief te innoveren. Het was geen wetenschappelijke zoektocht maar een zoektocht doorheen mijn ervaring op het gebied van leren, managementontwikkeling en cultuurverandering.

Het werd pas duidelijk voor me toen ik een andere kijk ontwikkelde op het woord ‘competentie’ of beter, het woord ‘incompetentie’.

“Je bent incompetent!” is misschien een van de meest beledigende uitspraken die je moet aanhoren. Maar is dit wel zo? Iedereen is immers net voor hij competent wordt … incompetent. We worden incompetent geboren, gaan naar school om competent te worden, gaan werken voor iemand die onze competenties nodig heeft en stoppen met werken op het moment dat we terug ‘incompetent worden’ en voldoende middelen hebben verzameld voor die laatste te overbruggen periode die we het pensioen noemen.

Competentieontwikkeling
Althans zo was het tot enkele jaren geleden. Vandaag is competentieontwikkeling een veel intensiever en ingrijpender proces geworden. Vandaag zweven we continu tussen competent en incompetent. Tussen waardevol en ‘waardeloos’. Het is als een cyclus die we telkens opnieuw moeten doorlopen. Telkens opnieuw glijden we af naar onbewuste incompetentie, telkens opnieuw moeten we hiervan bewust worden en de passie om af te zien en te leren herontdekken om terug competentiewaarde op te bouwen. Hoog tijd om het woord ‘(in)competentie’ te herontdekken.

“Vandaag zweven we continu tussen competent en incompetent. Tussen waardevol en ‘waardeloos’.”

Ik heb de ‘echte’ betekenis van het woord ‘(in)competentie’ ontdekt in een woordenboek. Deze interpretatie lag aan de basis van al mijn boeken over innovatie en management. Het woord ‘competentie’ heeft 2 betekenissen …

  1. de vereiste kundigheden bezittend;
  2. tot handelen of oordelen bevoegd.

Bredere en rijkere betekenis
Voor mij zijn deze 2 betekenissen onafscheidelijk geworden. Je bent competent als je de vereiste kundigheden bezit en tot handelen of oordelen bevoegd bent. Als je deze interpretatie aanvaard dan krijgt het woord competentieontwikkeling een veel bredere en rijkere betekenis. Laat me dit even visualiseren in volgend schema.

opinie staes

In bovenstaand schema zijn er 4 mogelijke situaties ..

  • Niet Kundig en Niet Bevoegd; dit is de meest incompetente situatie waarin je je kan bevinden. Je kan het niet en je mag het niet. Het is ook een veilige situatie. Je kan de boel niet verknallen omdat je onkundigheid geen kans krijgt. Iemand anders moet je vertellen wat je moet en mag doen.
  • Zeer Kundig en Wel Bevoegd; dit is het punt waar competentieontwikkeling naar moet streven. Mensen kundig maken in wat ze moeten of willen doen en ze de noodzakelijke bevoegdheid geven om er iets mee te doen. Dit is waar mensen zelf moeten naar streven. Dit is voor mij het doel van zelfontwikkeling: kundigheid ontwikkelen vanuit een passie om af te zien en te leren, en vanuit de verworven kundigheden op zoek gaan naar de job waar je het mag. Als dat dan nog gebeurt vanuit je talenten dan ben je in de groove met jezelf.
  • Zeer Kundig en Niet Bevoegd; dit is het ergste wat je persoonlijk kan overkomen. Vanuit je passie voor je talenten leer je elke dag en bouwt de vereiste kundigheden op maar je krijgt of neemt niet de bevoegdheid om iets met je kundigheden te doen. Dit is een moordende situatie en niet duurzame situatie. Je bent incompetent omdat je het niet mag. Mijn advies … verlaat de plaats waar je werkt zo snel mogelijk. Doe je dit niet dan word je ziek, krijg je een burn-out of je verliest je passie en zakt verder af naar niet kundig en niet bevoegd. Je kwijnt weg in je ‘gouden kooi’.
  • Niet Kundig en Wel Bevoegd; hoeft dit nog verdere verklaring? Het is mogelijk dat mensen ergens kundig waren en daardoor bevoegdheid verwierven. Maar in het huidige tijdperk waar alles zo snel verandert is het perfect mogelijk dat een gebrek aan het juiste talent en de passie om af te zien mensen duwt in onkundigheid zonder dat ze het zelf beseffen. Deze incompetente situatie is de meest gevaarlijke voor een organisatie. Mensen die niet kundig zijn maar de bevoegdheid hebben brengen het overleven van een organisatie in gevaar. Deze organisaties zijn niet in staat om zich snel genoeg aan te passen. De foto van Darwin naast het schema krijgt nu ineens betekenis.

Machtsdefect
In mijn boek ‘Ik was een schaap’ spreek ik voor de eerste keer over het ‘machtsdefect’. Dit is de situatie waar er een dominant aantal onkundige mensen hun macht niet willen overdragen aan kundige. De persoonlijke drang naar status en macht duwt de organisatie in de vernieling. Het is een mogelijk defect in de meeste organisaties die veroorzaakt wordt door onkundige mensen met macht.

“We zitten in een situatie waar een dominant aantal onkundige mensen hun macht niet wil overdragen aan kundige.”

Dit defect kan je bij iedereen waarnemen. Experts in een voorbijgestreefde technologie die niet meer mee zijn met de laatste ontwikkelingen maar toch de macht in handen houden over bijvoorbeeld technologische beslissingen. Leerkrachten die niet meer mee zijn met de laatste ontwikkelingen op het gebied van leren en leeromgevingen maar de macht hebben om vernieuwing tegen te houden.

Des te meer macht de incompetente of onkundige medewerker heeft, des te groter het machtsdefect kan worden. En zo komen we bij managers.

Nieuwe managementgeneratie
Het is mijn grootste overtuiging dat in dit tijdperk van informatieluxe, disruptieve innovatie en de enorme nood aan duurzaam ondernemen, we nood hebben aan een nieuwe managementgeneratie. Deze nieuwe generatie van managers ‘krijgen het handig voor elkaar’ om grote en kleine wonderen te verrichten met gepassioneerde en talentrijke medewerkers. Ze hebben hiervoor de noodzakelijke kundigheid en bevoegdheden.

De managementcompetenties die hiervoor nodig zijn, zijn disruptief verschillend met deze van de nu heersende managementgeneratie. Niet hun fout, dit is gewoon evolutie. Het is vergelijkbaar met de overgang van stomme acteurs naar sprekende acteurs. Niet alle stomme acteurs hebben de overstap kunnen maken. Niet hun fout, gewoon de evolutie in de filmindustrie. Ze missen gewoon de passie en het talent in het nieuwe. Zeer dikwijls zijn ze zelfs onbewust incompetent en houden ze vast aan hun eerder toegekende macht. Dit machtsdefect zorgt er nu voor dat organisaties gewoonweg niet snel genoeg kunnen leren en innoveren.

“Het is vergelijkbaar met de overgang van stomme acteurs naar sprekende acteurs. Niet alle stomme acteurs hebben de overstap kunnen maken. Niet hun fout, gewoon de evolutie in de filmindustrie.”

Vanuit deze visie kom ik tot de conclusie dat we nu middenin een management-machtsdefect zitten. De heersende managementgeneratie is niet in staat om de macht over te dragen aan managers die het in dit disruptieve tijdperk handig voor elkaar krijgen. De beweging naar zelfsturende teams is voor mij gewoon de laatste stuiptrekking van een (vandaag) incompetente managementgeneratie. Liever niet acteren als stomme acteur dan de macht over te dragen aan de sprekende acteurs.

“Het wordt hoog tijd dat we bij competentieontwikkeling ons geweer van schouder veranderen”

Het wordt hoog tijd dat we bij competentieontwikkeling ons geweer van schouder veranderen. En dit geldt zowel voor medewerkers als managers. De enorme toename aan informatie en social-mediamogelijkheden maken het mogelijk dat getalenteerde en gepassioneerde mensen zeer kundig worden. Competentieontwikkeling moet zich meer gaan richten op het voorzien van bevoegdheid aan deze mensen en het wegnemen van bevoegdheid bij mensen die onkundig zijn geworden. Als we dit niet durven, wacht anarchie. Het moment dat men niet meer gelooft in management.


In aanloop naar de eerste editie van ‘De Toekomst van Leren’ heeft NRC Live verschillende (opinie)stukken van sprekers gedeeld. Lees hier alle opiniestukken terug.

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!