Verduurzaming als sneeuwbal

– 4 minuten leestijd –

OPINIE – Verduurzaming als sneeuwbal


De prijzen van elektriciteit uit zon en wind dalen snel. Dat geldt bijvoorbeeld voor de kostprijs van elektriciteit uit zonnepanelen. Elektriciteit uit zon kostte voor een huishouden  in 2006 meer dan 50 cent per kilowattuur, nu is dat nog 12 cent. In Chili wordt inmiddels een zonnepark neergelegd voor 2,91 dollarcent per kWh, veel goedkoper dan een nieuwe kolencentrale in Dubai, die 4,5 dollarcent per kWh kost. De prijzen van wind op zee zijn hier in vier jaar tijd gedaald van 17 cent per kWh naar 5,45 cent per kWh. Het bureau Bloomberg gaat ervan uit dat zonne-energie in 2025 overal ter wereld gemiddeld de goedkoopste bron van opwekking is.


De verduurzaming kan weleens veel sneller gaan dan we nu denken. Zoals een sneeuwbal, die de berg afrolt: het begin gaat uitermate traag, vervolgens is er een versnelling en dan is het niet meer te houden.

“Nieuwe businessmodellen zetten de energiesector op zijn kop.”

Nieuwe businessmodellen zetten de energiesector op zijn kop.. In dit opzicht lijkt ze een beetje op telecom, waar de klanten in korte tijd van vast naar mobiel naar smart gingen en op de computers, waar de efficiëntie iedere twee jaar verdubbelde. Net zoals bij telecom kunnen klanten bij energie plotseling kiezen. Ze hoeven niet meer een jaar op de rekening te wachten,  maar krijgen ze nieuwe thermostaten en apps, waarmee ze hun verbruik per uur kunnen bijhouden.  Ze kunnen zelf produceren.

“De prijzen van zonnepanelen en van windmolens zijn de afgelopen drie jaar sneller gedaald dan de grootste optimisten durfden hopen.”

De prijzen van zonnepanelen en van windmolens zijn de afgelopen drie jaar sneller gedaald dan de grootste optimisten durfden hopen. Er zijn al energie-producerende wegen en er is energie-producerende verf. Batterijen worden beter en goedkoper, een Tesla kan inmiddels 500 kilometer rijden zonder bij te laden. Er zijn nul-op-de-meter-woningen en er is driedubbel glas. Isoleren wordt gemakkelijker. De kleinste verbruikers kunnen nu kiezen bij welke boer, buur, windmolen of leverancier zij energie inkopen, of dat zij het toch liever zelf produceren. Binnenkort kunnen stadsgenoten met elkaar energie verhandelen zonder elkaar ooit te hoeven zien, daar zorgt blockchain-technologie dan voor. Deze nieuwe diensten vervangen die  traditionele businessmodellen, waarbij energiebedrijven gas en elektriciteit van grootschalige productie-installaties leveren aan passieve eindverbruikers. De waarde van de trotse Duitse energiebedrijven is in korte tijd met meer 70% gedaald. Inmiddels zijn ze gesplitst in een duurzaam en een fossiel deel. Wie dat goed had voorspeld, zou nu miljonair zijn. Toen onze Essent en Nuon voor vele miljarden aan deze bedrijven werden verkocht, was deze waardedaling nog ondenkbaar.

“Kleinschalige, lokale voorzieningen zijn een bron van innovatie.”

Kleinschalige, lokale voorzieningen zijn een bron van innovatie. Burgers en bedrijven ontwikkelen samen duurzame appartementencomplexen, duurzame wijken of duurzame bedrijventerreinen ontwikkelen.  Daarin produceren ze samen elektriciteit, ze delen het en  vaak proberen ze de zelf geproduceerde elektriciteit ook meteen zelf te gebruiken, hun wasmachines, laadpalen en verwarmingen springen aan op momenten dat er energieoverschotten zijn en omgekeerd. Op dit gebied lopen wij voor. Wij zijn goed voorgesorteerd om  het Silicon Valley van Europa worden. Ons land is dicht bevolkt, er is een open energiesysteem, een fijnmazige infrastructuur van goede kwaliteit, er is veel expertise op het gebied van energie en er zijn nu al veel lokale initiatieven die nieuwe businessmodellen toepassen.  Zo worden nieuwe producten en nieuwe diensten ontwikkeld, die ook geëxporteerd kunnen worden. Om vaart te maken dient de wetgeving wel opgeschoond worden. Plannen voor nieuwe businessmodellen vinden vaak geen doorgang vanwege knellende regels, die nog stammen uit het verleden met centrale productie en passieve afnemers.

“Snelle veranderingen vragen moed van beleidsmakers en andere betrokkenen. Ze moeten loslaten. Juist in de energiesector is dat lastig, daar werd altijd minutieus gepland.”

Snelle veranderingen vragen moed van beleidsmakers en andere betrokkenen. Ze moeten loslaten. Juist in de energiesector is dat lastig, daar werd altijd minutieus gepland. De achteruitkijkspiegel was het instrument om de toekomst te voorspellen. Omdat er weinig veranderde, was de toekomst het verlengde van het verleden. Veertig jaar vooruitkijken was normaal en dan klopte het nog ook. Grote investeringen werden gepland en in veertig jaar terugverdiend. Zo gebeurde dat ook met de infrastructuur voor gas. Er gaan nu stemmen op om -naar analogie daarvan-  nieuwe grote infrastructuren voor warmte aan te leggen. Hiermee kan restwarmte van de industrie naar woonwijken worden gebracht, zodat deze geen gas meer nodig hebben. Dit kost zoveel geld, dat alle huishoudens een verplichting moeten krijgen om zich de komende dertig tot veertig jaar hierop aan te sluiten. Anders is het geheel verlieslatend. Dit alles is een riskante gok. De ontwikkelingen gaan zo snel, dat het maar de vraag is of de restwarmte er over vijftien tot twintig jaar nog is en of er dan nog klanten zijn. Misschien zijn woningen dan zelfvoorzienend en hebben ze geen infrastructuur meer nodig.  Een aansluitplicht past bovendien niet bij deze tijd, waarin de afnemers juist vrij gemaakt zijn. Keuzevrijheid en het bijbehorende stemmen met de voeten vormen nu eenmaal de beste garantie voor lage prijzen, voor kwaliteit en voor innovatie. Vanwege de snelle veranderingen is het onmogelijk om zo lang vooruit te kijken. Investeringen moeten in vijftien jaar terugverdiend kunnen worden, anders is de kans groot dat het molenstenen worden, die de verduurzaming eerder remmen dan versnellen.

“De tijd van centrale plannen is voorbij. De consument staat nu centraal, de aanbieders moeten op zijn wensen inspelen”

De tijd van centrale plannen is voorbij. De consument staat nu centraal, de aanbieders moeten op zijn wensen inspelen. De overheid heeft de zorg voor een goed investeringsklimaat, waarbij duurzaamheid centraal staat. Strenge milieunormen helpen. Belastingen op fossiel, maar niet op duurzaam, dragen ook bij. Als de randvoorwaarden in orde zijn gaat de sneeuwbal vanzelf rollen.


Annelies Huygen is hoogleraar ordening van energiemarkten bij het Centrum voor Energievraagstukken aan de UvA en daarnaast senior researcher bij TNO.  Zij onderzoekt de inrichting van de energiemarkten, de opkomst  van lokale voorzieningen en de mogelijkheden tot innovatie. Zij is econoom en jurist en zij promoveerde in 1999 op de liberalisering van de elektriciteitsmarkt.  


In aanloop naar en tijdens de serie over de energietransitie, deelt NRC Live iedere week één of meerdere (opinie)stukken van onze sprekers.

Bekijk het programma

 

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!