Onze leeslessen zetten kind op achterstand

Stop de leeslessen met losse teksten en lijsten met vragen bij de tekst. Kinderen, vooral de minder taalvaardige, missen de woordenschat en achtergrondkennis om losse teksten over willekeurige onderwerpen goed te begrijpen. Leer lezen aan de hand van thema’s: dat werkt voor alle leerlingen beter.

Lezen is de basis voor het leren. Maar leren we kinderen lezen op de juiste manier? Nederland is een van de weinige landen waar aparte lessen begrijpend lezen worden gegeven. Dat is opmerkelijk, want we weten dankzij onderzoek al dertig jaar dat zulke lessen voor veel leerlingen niet werken.* “Als kinderen te weinig voorkennis en te weinig woordenschat hebben, snappen ze veel teksten niet. Voorkennis is heel belangrijk voor succesvol leesonderwijs”, zegt Gerdineke van Silfhout, leerplanontwikkelaar Nederlands bij SLO.

“Veel kinderen in de stad hebben bijvoorbeeld geen idee wat een kruiwagen is. Als je onvoldoende woorden kent, kun je de informatie niet verbinden met je voorkennis,” Aldus Van Silfhout. Zo komt het dat veel van onze leesopdrachten en -toetsen niet de leesvaardigheid, maar de algemene ontwikkeling van kinderen meten.

Zo krijgen kinderen een hekel aan lezen

Er is nóg een argument tegen aparte leeslessen. Kinderen krijgen door deze lessen een hekel aan lezen. Lekker doorlezen, je inleven in een verhaal of verdiepen in een technisch onderwerp is er niet bij.

Het blijkt veel zinvoller om teksten te zoeken bij een thema waar je als docent toch al mee bezig bent. Kinderen kunnen die nieuwe kennis vervolgens integreren in de voorkennis die ze al hebben. Stel dat je bij aardrijkskunde het thema ‘leven in de oceaan’ behandelt. Van Silfhout: “Je gebruikt een krantenartikel over de oceaanveger van Boyan Slat, bekijkt een film en laat de leerlingen een aansprekend en passend boek lezen. Zo bouwen de leerlingen over dat onderwerp een woordenschat en basiskennis op.”

Er ligt momenteel erg veel nadruk op leesmotivatie. Dat is heel belangrijk, maar niet voldoende voor onvoldoende taalvaardige leerlingen. Alle onderdelen van lezen moeten aan bod komen.

Tijdens het werken aan het thema zorg je dat alle onderdelen van lezen aan de orde komen. Je kiest een onderwerp dat de leesmotivatie prikkelt, activeert de voorkennis, behandelt een stukje grammatica, bouwt aan de woordenschat, enzovoort. “Er ligt momenteel erg veel nadruk op leesmotivatie. Dat is heel belangrijk, maar niet voldoende voor onvoldoende taalvaardige leerlingen. Alle onderdelen van lezen moeten aan bod komen.” meent Van Silfhout.

Straal enthousiasme voor lezen uit

Wat ook werkt: leraren die enthousiasme uitstralen voor lezen. Lerarenopleidingen die leesschuwe studenten wakker kussen door hen 25 nieuwe kinderboeken te laten lezen. Leraren die als team bouwen aan effectief taalonderwijs. De school die ouders informeert over hoe je een positieve leeshouding ontwikkelt. En nauw samenwerkt met de bibliotheek.

Nog zo’n tip: bied vooral rijke teksten aan. Dat is cruciaal voor woordenschatontwikkeling. Veel leraren denken leerlingen te helpen met simpele teksten, maar ook zij moeten zich straks kunnen redden in de maatschappij. Scheep hen niet af met Youtube-filmpjes, maar gebruik deze samen met jouw uitleg als opstap naar een mooie tekst.

Leesoffensief voor iedereen

Scholen, doe je voordeel met het leesoffensief waartoe de Onderwijsraad en Raad voor Cultuur oproepen. Grijp deze kans om na te denken over effectief taalonderwijs. Zo geef je alle leerlingen de ruimte op optimaal leesplezier, kennis en leesvaardigheid.

* Recht, D. R. & Leslie, L. (1988). Effect of Prior Knowledge on Good and Poor Readers’ Memory of Text. Journal of Educational Psychology, 80, 16-20.


Gerdineke van Silfhout te gast tijdens Toekomst van Onderwijs

Gerdineke van Silfout (projectleider Toetsing, SLO) geeft op 12 november een kennissessie over formatief evalueren tijdens Toekomst van Onderwijs. Hoe implementeer je formatief evalueren op de juiste manier? Hoe vind je de juiste balans tussen formatief én summatief evalueren en combineer je beide gericht en bewust? In deze sessie kijken we aan de hand van een praktijkvoorbeeld naar de implementatie van formatief evalueren. Van successen tot belemmeringen en van het gedroomde ideaal tot realistische uitdagingen.

Ook tijdens Toekomst van Onderwijs

Van leesoffensief naar leesbevordering: hoe krijg je jouw leerling of student aan het lezen?
Volgens Anneke Smits, lector Onderwijsinnovatie en ICT bij Windesheim, is lezen dé grote bouwsteen van succesvol leren. Maar hoe krijg je de studenten aan het lezen die er niet al plezier aan beleven of thuis gestimuleerd worden? Wat zijn de laatste inzichten, en hoe spreek je intrinsieke motivatie aan? Van leesoffensief naar leesbevordering in de praktijk: in deze sessie bespreekt Anneke nieuwe inzichten over de relatie tussen lezen en leren en ook hoe je in je dagelijkse praktijk je leerlingen aan het lezen kunt krijgen.