Omarm mislukkingen bij zorgpreventie

Wie in de zorgsector staat op met de ambitie om die dag alles mis te laten gaan? Wie wil niet méér gezondheid voor zichzelf en voor anderen? Mocht u zo’n uitzonderlijk mens zijn, dan is dit stuk niet voor u bedoeld. Alle andere lezers wil ik graag uitnodigen een nieuw, aanvullend perspectief op experimenteren en leren in de zorg te overwegen. Vanuit dit perspectief is een mislukking niet alleen een tegenvaller en/of verliespost, maar ook een bron van waarde, inspiratie en bovenal een noodzakelijk fenomeen om vooruit te komen.

“Niet omdat het kan, maar omdat het moet. Omarm mislukkingen bij zorgpreventie. Lees opiniestuk dat @pauliske schreef @nrclive ”
Tweet this!

Omgaan met veranderingen

De zorg is een dynamisch, complex systeem. Hier moet je om kunnen gaan met verandering, anderen en onzekerheid. In het kort: met de realiteit. En in die realiteit zien we de ontwikkelingen op ons af stormen, zoals nieuwe technologieën, nieuwe medische kennis, veranderingen in de politiek, de financiering, etc. Omgaan met deze veranderingen betekent dat je moet investeren in zowel technologische aspecten als ook in zogenaamde ‘sociale innovatie’. Hierbij gaat het om nieuwe manieren van werken, nieuwe processen, anders communiceren en anders organiseren. Deze veranderingen kosten vaak meer tijd dan de technologische ontwikkelingen zelf. We spreken daarom ook wel over de ‘harde’ en de ‘hardnekkige zaken’. Maar in de praktijk spenderen we veel te weinig tijd en geld aan de sociale innovatie. Het resultaat is de volgende wet: NT+OO=DOO, ofwel: Nieuwe Technologie in een Oude Organisatie resulteert in een Dure Oude Organisatie.

“De zorg is een dynamisch, complex systeem. Hier moet je om kunnen gaan met verandering, anderen en onzekerheid”

Hardnekkige zaken bij preventie

Preventie is typisch zo’n onderwerp waarbij de hardnekkige zaken een grote rol spelen, juist omdat hierbij vaak de resultaten niet direct zichtbaar zijn en ook niet degene die investeert ook degene is die profiteert.

Neem bijvoorbeeld de strijd tegen obesitas bij kinderen. Iedereen kent de klachten en risico’s van overgewicht. Ook zijn er aantoonbare maatschappelijke en economische risico’s: meer kosten voor de volksgezondheid, uitval in het arbeidsproces door ziekte, onder meer als gevolg van een grotere populatie mensen met diabetes type 2.

Genoeg redenen om er vol voor te gaan. Meer bewegen, minder en gezonder eten, hulp bij (beginnend) overgewicht, het ligt allemaal voor de hand. Toch blijkt het probleem hardnekkig. Waarom? Vooral omdat het een complex probleem is, met meerdere stakeholders met elk hun eigen belangen. Wie profiteert er in de eerste plaats van een gezonder lichaam? Dat is de jongere in kwestie. Maar die heeft geen geld en vaak ook niet het besef dat hij of zij niet gezond bezig is.

Producenten van voedingsmiddelen hebben een belang en een verantwoordelijkheid. Maar als een partij zich vrijwillig richt op meer gezonde (en om een of andere reden vaak duurdere) alternatieven, is er altijd wel een ander die door blijft gaan met het aantrekkelijke, minder gezonde alternatief. Bedrijven die schade ondervinden door ziekteverzuim als gevolg van welvaartsziekten zijn misschien nog wel bereid te investeren in de gezondheid van hun huidige werknemers, maar zijn minder te porren voor een aanpak gericht op algemene gezondheid. Je weet immers niet wie later voor jou gaat werken. Oorzaak en gevolg liggen te ver van elkaar om een ‘business case’ te maken. En zo kunnen zaken blijven voortbestaan waar eigenlijk iedereen van af wil.

Samen innoveren

Om uit deze impasse te komen, moeten we innoveren, of nog beter: samen innoveren. Niet alleen de problemen zitten in het systeem, maar ook de oplossingen. Een mooi voorbeeld is het fenomeen ‘Health Impact Bond’

“Om uit deze impasse te komen, moeten we innoveren, of nog beter: samen innoveren”

Hierbij is sprake van een project en afspraken waarbij vier partijen betrokken zijn: Een partij die een interventie aanbiedt waardoor een bepaalde groep personen gezondheidswinst kan boeken. Een andere partij die geld overheeft voor bewezen resultaat (overheid, verzekeraar, bedrijfsleven), maar die niet het risico kan of wil nemen op het niet behalen van de doelstellingen. Daarom komt een ‘impact investor’ in beeld die dat risico wel wil nemen en beloond wordt voor zijn investering wanneer het project slaagt. De investeerder wordt betaald door de partij die financieel profiteert en die dat kan doen vanuit de opbrengsten en/of besparingen.

Tot zover de theorie. Maar zoals we allemaal weten: ‘In theorie is er geen verschil tussen de theorie en de praktijk, maar in de praktijk is er wel verschil tussen de praktijk en de theorie.’ Het aantonen van succes en het direct doorvertalen naar financiële voordelen voor specifieke partijen blijft lastig.

Blijf experimenteren

Moeten we ons hierdoor laten ontmoedigen? Nee, we moeten juist blijven proberen en experimenteren. En als het niet meteen lukt, is er geen plaats voor spijt of verwijten maar wel voor het trekken van lessen en waardering voor de poging. Omdat bij preventie vaak diverse partijen zijn betrokken, is het van groot belang dat men elkaar vertrouwt. Vertrouwen dat iedereen het beste wil en zich daarvoor inzet. Maar ook het vertrouwen dat wanneer iets niet lukt en iemand daar open over is, hij of zij niet bang hoeft te zijn dat dit negatieve gevolgen heeft.

Tijd voor meer briljante mislukkingen

Wanneer gewerkt wordt vanuit een visie van waardecreatie, met inzet is gewerkt, de risico’s in kaart zijn gebracht – met verstand is besloten welke daarvan acceptabel zijn, aanwezige kennis is gebruikt, geleerd is en lessen gedeeld zijn, maar toch het doel is niet bereikt.. spreekt men van een Briljante Mislukking.

“Op het gebied van preventie zijn er vele mislukkingen.”

Op het gebied van preventie zijn er vele mislukkingen. Denk alleen maar aan de conclusie van de Gezondheidsraad dat het gat tussen hoog- en laagopgeleiden m.b.t. gezondheid ondanks jarenlang beleid niet kleiner is geworden. Het verminderen van deze ongelijkheid is een belangrijk aandachtspunt geweest in het volksgezondheidsbeleid, zowel nationaal als internationaal. Toch zijn de verschillen in de afgelopen jaren niet kleiner geworden, ze lijken momenteel zelfs op te lopen. De WRR geeft aan dat het preventiebeleid eigenlijk is mislukt. Er zijn wel heel veel pilots, maar het is allemaal versnipperd en heeft nog veel te weinig opgeleverd. Veel Briljante Mislukkingen dus. Maar laten we vooral de moed niet laten zakken en leren van alle ervaringen. Dan creëren we in ieder geval samen een basis voor de nodige innovatie op het gebied van preventie in de zorg. Niet omdat het kan, maar omdat het moet!


Paul Iske is hoogleraar Open Innovation & Business Venturing aan de School of Business and Economics van de Universiteit Maastricht. Daarnaast is hij CFO (Chief Failure Officer) van het Instituut voor Briljante Mislukkingen, met als doel begrip te kweken voor het belang van experimenteren en leren in een veranderende en complexe wereld.


In aanloop naar en tijdens de serie over Preventie en Gezondheid delen wij regelmatig opiniestukken van onze sprekers.

Bekijk serie

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!