Let’s get started: warme-wijken-fonds

Het is duidelijk waar we vanaf gaan: aardgas. Maar waar gaan we dan naartoe? Naar duurzame warmte natuurlijk – alleen dat is niet één ding, maar bestaat uit een waaier aan mogelijkheden. Die mogelijkheden zijn ook nog eens volop in ontwikkeling. Dat is lastig mobiliseren. Zeker omdat veel mensen de noodzaak van ‘aardgasvrij’ als burger wel zien, maar als huiseigenaar of huurder niet meteen. Mensen zien op tegen het gedoe en de kosten en komen pas zeer geleidelijk in beweging.

“Het is duidelijk waar we vanaf gaan: aardgas. Maar waar gaan we dan naartoe? Lees het antwoord in opiniestuk @olofvdgaag @nrclive”
Tweet this!

Ondertussen hebben we nogal een klus te klaren: 7,5 miljoen huizen moeten over op duurzame warmte. Dat zijn er 1.000 per werkdag, van nu tot 2050. We moeten dus 7,5 miljoen keer aanbellen, met een goed verhaal en een luisterend oor – en met een duidelijke oplossing én financiering daarvan.

We kunnen daar nu geen blauwdruk voor heel Nederland van maken. Het voelt misschien wat onwennig: zo’n grote maatschappelijke transformatie, maar zonder draaiboek. Toch is dat vaker gebeurd. Michelangelo had geen masterplan voor de renaissance en de industriële revolutie voltrok zich ver voordat deze kon worden doorgerekend met Excel. We moeten nu dus ook niet in blauwdrukken denken. Het is veel productiever om enerzijds de urgentie en de aantrekkelijkheid van alle aardgasvrije opties te bevorderen – en anderzijds op een lenige manier te zorgen dat we tal van alternatieven snel kunnen uitproberen en zien groeien.

Het voelt misschien wat onwennig: zo’n grote maatschappelijke transformatie, maar zonder draaiboek. Toch is dat vaker gebeurd.

De urgentie voor bewoners, overheden en marktpartijen wordt groter wanneer ‘aardgasvrij’ de voordeligste keuze is en een lager energielabel voor je huis voordeliger of zelfs noodzakelijk is. Daarvoor is wetgeving nodig, bijvoorbeeld een hogere belasting van aardgas en een lagere inkomstenbelasting. Alle alternatieven en oplossingen worden zo verleidelijker en kunnen zich sneller ontwikkelen.

De urgentie voor bewoners, overheden en marktpartijen wordt groter wanneer ‘aardgasvrij’ de voordeligste keuze is

Daarmee sturen we beter dan nu op ‘wat we niet meer willen’ – maar we moeten ook sturen op wat we wel willen. Het is belangrijk dat er snel veel meer concrete voorbeelden ontstaan waar die aardgasvrije toekomst zichtbaar en tastbaar wordt. En laat zien dat de keuze loont. Daarvoor bestaat dus geen blauwdruk maar we weten prima wat de ingrediënten zijn:

  • Isolatie, eigenlijk altijd goed waar dat nog niet is gebeurd;
  • Stadsverwarming, bijvoorbeeld gevoed door geothermie, restwarmte of duurzame biomassa;
  • Individuele verwarming, met bijvoorbeeld een warmtepomp, zonneboiler of groen gas.

Laten we dus niet te lang discussiëren over welke oplossing nou het beste is voor iedereen – want dat antwoord is er niet. Laten we vooral aan de slag gaan, daarvan leren en zien wat werkt. Uiteindelijk zijn er wel 7,5 miljoen unieke huishoudens maar er zijn geen 7,5 miljoen unieke huizen en ook geen 12.000 technisch unieke wijken. Er hoeven dus ook geen 7,5 miljoen of 12.000 varianten van duurzame warmte te worden bedacht: met een variant of 15 kun je een groot deel van Nederland wel bedienen.

Laten we vooral aan de slag gaan, daarvan leren en zien wat werkt.

Het zou goed zijn om daar een speciale subsidieregeling voor maken: het warme-wijken-fonds. Elk initiatief om een wijk aardgasvrij te maken, kan subsidie aanvragen. Alle duurzame oplossingen mogen meedoen en via competitie kan het beste voorstel winnen. Zo ontstaat concurrentie tussen verschillende oplossingen en aanbieders. We hebben bij de stimulering van duurzame energie gezien hoe goed zo’n systeem kan werken: de Nederlandse hoeveelheid duurzame energie schiet de komende jaren omhoog, terwijl de kosten fors dalen.

Het zou goed zijn om een speciale subsidieregeling te maken: het warme-wijken-fonds.

In het warme-wijken-fonds gaat het om veel meer dan de laagste prijs alleen: de betrokkenheid van bewoners is cruciaal. Met de subsidie kan dat zonder bewoners met extra kosten op te zadelen en kunnen we veel verschillende vormen uitproberen en innovatie aanjagen. Het gaat niet om het snelste sprintje naar 50.000 woningen zonder aardgas, de doelstelling uit het regeerakkoord. Het gaat erom dat we ervaring opdoen met zeer verschillende wijken en bewoners. Van wijken die technisch makkelijk zijn met bewoners die makkelijk meedoen tot technisch zeer ingewikkelde wijken met bewoners die vooral heel veel anders aan hun hoofd hebben.

Met dit warme-wijken-fonds kunnen we bijvoorbeeld 100 wijken met gemiddeld 500 woningen aardgasvrij maken. De benodigde subsidie kan sterk wisselen: van een paar duizend euro per huis voor makkelijke wijken tot een veelvoud voor de moeilijkste. Op die manier komt de markt op gang en kunnen bewoners, bedrijven en overheden cruciale ervaring opdoen. In de volgende jaren zal dit systeem daardoor steeds beter, goedkoper en aantrekkelijker worden. Dit voorstel kan in 2019 al van start en zal de beweging voor aardgasvrije huizen vleugels geven.


Olof van der Gaag is directeur Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), de ondernemersorganisatie voor duurzame energie in Nederland die werkt aan een volledig hernieuwbare energievoorziening in 2050. De NVDE vertegenwoordigt ruim duizend bedrijven en energie coöperaties uit de hele keten. Van der Gaag is van oorsprong cultureel antropoloog en voormalig directeur campagnes bij Stichting Natuur & Milieu.


In aanloop naar en tijdens de serie over de energietransitie, deelt NRC Live regelmatig (opinie)stukken van onze sprekers.

Bekijk programma

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!