Klimaatverandering vraagt om creatief leiderschap

Wat ooit een extreme zomer zou heten wordt deze eeuw normaal. Klimaatverandering is niet abstract meer maar heel tastbaar aan het worden, aldus het KNMI eerder deze maand. Uit klimaatmodellen blijkt dat de kans op een hittegolf in Noord-Europa door menselijke uitstoot van klimaatgassen ruim twee keer zo groot is geworden. Nederland zal volgens dezelfde modellen eens in de vijf jaar rekening moeten houden met een hittegolf.

De zomer is voor sommigen van ons goed door te komen met een drankje op een terras. Voor ouderen is het andere koek: alleen al in Engeland zijn deze zomer honderden extra doden gevallen. Over de hele wereld verdrogen gewassen en een recordhoeveelheid bossen zal dit jaar in vlammen opgaan.

“Het optimisme van alle kleine beetjes helpen, gaat in deze situatie niet op.”

Om klimaatverandering nog enigszins binnen de perken te houden, zal de wijze waarop we produceren en consumeren radicaal moeten veranderen. Het optimisme van alle kleine beetjes helpen, gaat in deze situatie niet op. Eén van de veelbelovende wapens in de strijd is het omvormen van onze wegwerpeconomie naar een economie die volledig circulair is. Een economie zonder afval door het volledig hergebruik van materialen.

Nieuwe waterwerken

Het goede nieuws is dat dit grote kansen biedt voor de Nederlandse economie en bedrijfsleven: TNO berekende dat de circulaire economie ons 7,3 miljard euro en 54.000 banen op kan leveren. En Nederland is tot heel veel in staat als we echt onze schouders eronder zetten. Een mooi voorbeeld is hoe we in korte tijd de Deltawerken hebben gebouwd na de watersnoodramp van 1953, wat ons vervolgens internationaal als waterland heeft gepositioneerd. Een grootse visie.

Om Nederland op het gebied van de circulaire economie stevig op de kaart te zetten hebben we nieuwe waterwerken nodig: inspirerende initiatieven die binnen- en buitenland verleiden om het voorbeeld te volgen. Nederland is hier uitstekend voor gepositioneerd. We zijn na Zwitserland het meest innovatieve land ter wereld, aldus de Global Innovation Index, mede dankzij onze kennisintensieve industrieën en goede samenwerking tussen bedrijven en universiteiten.

“Wat we nodig hebben is de verbeeldingskracht om creatieve en innovatieve projecten te bedenken die niet lijken op wat we al doen.”

Onlangs stuurde minister Van Veldhoven een brief naar de Tweede Kamer over de Nederlandse ambities om circulaire koploper te worden in de wereld. In 2050 willen we zelfs volledig circulair zijn. Van Veldhoven zet namens het kabinet en een aantal invloedrijke bedrijven in op een economie zonder afval. Helaas vallen de plannen na zorgvuldige lezing tegen. Het is vooral oude wijn in nieuwe zakken: bestaande projecten die onder een nieuwe noemer vallen. Wat we nodig hebben is de verbeeldingskracht om creatieve en innovatieve projecten te bedenken en uit te voeren die niet lijken op wat we al doen.

Experts versus creatieven

Reinier de Graaf van OMA (Office for Metropolitan Architecture) heeft het fantastische project “Foresight in Hindsight” gedaan om erachter te komen wie er het beste in zijn om baanbrekende uitvindingen te bedenken die een grote impact op de wereld hebben. Dit zijn niet de experts. Deze blijken enorm slecht in het voorspellen van de toekomst in hun werkveld. Neem bijvoorbeeld de bestuursvoorzitter van IBM, die in 1943 zei dat wereldwijd er een markt was voor vijf computers. Het zijn ook niet de politici. Politici scoren in alle velden extreem laag.

Wie toekomstige mogelijkheden het scherpst zien, zijn creatieven, zoals sciencefiction schrijvers. Neem de film ‘Year 1999’ uit 1967, waarin Vingertip Shopping voorkomt: een video console verbindt je met de winkel van je keuze waar je boodschappen kunt bestellen met een druk op een knop.

“Echte vernieuwers kunnen iconische projecten realiseren door concrete experimenten, waarvan we allemaal al doende leren.”

Om de circulaire economie van de grond te krijgen in Nederland moeten we gebruik maken van de ingrediënten die we in huis hebben: de kennisintensieve bedrijven en de goede samenwerking tussen bedrijven en universiteiten. Daar voegen we creatief leiderschap aan toe. Echte vernieuwers kunnen iconische projecten realiseren door concrete experimenten, waarvan we allemaal al doende leren. Nieuwe initiatieven die we kunnen horen, zien, aanraken en waar we zelf aan kunnen meedoen. Zo wordt onze circulaire toekomst duurzaam, briljant, opwindend en vol avontuur.


Femke Bartels is Algemeen Directeur bij THNK School of Creative Leadership. Hiervoor was ze in verschillende functies bijna 20 jaar werkzaam bij Greenpeace.


In aanloop naar de Innovatie Bootcamp deelt NRC Live regelmatig opiniestukken van de docenten.

Bekijk programma

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!