Investeren in zorg: mission possible

Het kabinet heeft voor 2040 met het missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid een stevige ambitie neergezet voor de toekomst van de gezondheid en zorg in Nederland. Namelijk: in 2040 leven alle Nederlanders tenminste vijf jaar langer in goede gezondheid en zijn de gezondheidsverschillen tussen de laagste en de hoogste sociaal-economische groepen met 30 procent afgenomen. De lat ligt daarmee hoog. Dat vraagt om een andere insteek, anders denken en anders doen.

De kennis en inzicht dat ook voor ziektes als kanker leefstijl een belangrijke factor is, is slechts een aantal jaar bekend. Deze kennis en de bijbehorende preventiemaatregelen zijn nog maar in beperkte mate ingebed in bestaande gezondheid en zorg systemen. Daarnaast schuift zorg van gespecialiseerde instellingen naar de thuisomgeving en komt er steeds meer op de schouders van kinderen, partners en vrijwilligers te liggen. Het aantal mantelzorgers groeit exponentieel, waarbij overbelasting op de loer ligt. Daarnaast liggen er veel innovatieve oplossingen die voor ontlasting of versnelling in de zorg moeten zorgen. Hiervoor hebben wij zorgprofessionals en gezondheidsprofessionals nodig die kennis en kunde hebben van preventie en die het gebruik van innovatieve technologie en taakherschikking niet uit de weg gaan en buiten de hokjes denken. Hiertoe moeten de opleidingen worden aangepast.

“[..] de businesscase voor dit soort investeringen is nog steeds lastig te verdedigen. Immers degene die vandaag investeert is waarschijnlijk niet degene die over tien, twintig of dertig jaar de financiële baten heeft.”

Investeren in preventie

De betaalbaarheid en solidariteit van ons zorgstelsel staat in toenemende mate onder spanning, en daarom moet het roer om. Investeringen in het bevorderen van vitaliteit en het verbeteren van de leefomgeving – die buiten het traditionele medische domein vallen – helpen om ziektelast en de daarmee gepaard gaande kosten fors terug te dringen. Neem diabetes type 2. Ongeveer 1,2 miljoen mensen hebben hier momenteel mee te kampen in ons land, terwijl een groot deel van de klachten verholpen kan worden door een gezondere manier van leven, met beweging en een ander voedingspatroon kan veel bereikt worden. Ook bij het voorkomen van dementie en hart- en vaatziekten spelen leefstijl gerelateerde factoren een rol. In de directe leefomgeving van mensen is grote winst te behalen: van nieuwe woonvormen tot kooklessen en een werkgever die maatregelen neemt om ziekteverzuim en burn-out te voorkomen. In aanvulling hierop kunnen apps en wearables bijdragen aan een gezonde leefstijl en het voorkomen en tijdig onderkennen van aandoeningen. Dit valt grotendeels buiten het traditionele zorgdomein en de businesscase voor dit soort investeringen is nog steeds lastig te verdedigen. Immers degene die vandaag investeert is waarschijnlijk niet degene die over tien, twintig of dertig jaar de financiële baten heeft. Daarom zijn nieuwe samenwerkingsverbanden tussen burgers, bedrijven, de publieke sector, zorgprofessionals, verzekeraars, opleidingen en wetenschappers nodig om deze kansen te verzilveren. Burgerinitiatieven, zoals verenigd in Nederland Zorgt voor Elkaar, een landelijk netwerk van bewonersinitiatieven die zich bezighouden met welzijn, wonen en zorg, spelen een sleutelrol om deze nieuwe constellaties van de grond te krijgen en verdienen alle steun.

Samenwerking binnen het onderwijs

Om volop te kunnen profiteren van innovaties en te borgen dat deze beschikbaar komen voor iedereen moet er een vruchtbare bodem komen, te beginnen met het onderwijs. Technologische innovatie gaat hand in hand met sociale innovatie. De opleidingen en beroepsverenigingen zitten nu nog vaak in hokjes. Inmiddels vraagt de nieuwe realiteit – naast specialisten die altijd nodig blijven – steeds meer om mensen die met een brede blik kunnen denken en handelen. Naast digitale vaardigheden vragen sociale vaardigheden aandacht, zoals samenwerken over disciplines heen.

Nederland als gidsland voor zorginnovatie

De rol van de docent verandert hiermee ook. Hij of zij wordt in toenemende mate een coach en begeleider. Onderwijs kan buiten de schoolmuren ook in de wijk of in een bedrijf plaatsvinden. Innovatieve bedrijven werken samen met studenten, die daarmee de kans krijgen om met de nieuwste apparatuur te werken. Wijken fungeren als sociale laboratoria en proeftuinen om innovaties te ontwikkelen – samen met de bewoners en hun zorgverleners – die meerwaarde hebben. Een mooi voorbeeld is het wijkleerbedrijf Lokaal+ in Eindhoven en omstreken. Lokaal+ is een samenwerkingsverband van onderwijs en zorginstanties. Op een lokale ontmoetingsplek worden stageplekken gecreëerd waar oudere buurtbewoners digitale vaardigheden leren en de leerlingen en docenten tegelijkertijd nieuwe innovaties uittesten bij de doelgroep. Dit doen zij samen met bedrijven die op dit gebied actief zijn. Met zulke proeftuinen willen wij dat Nederland een gidsland voor zorginnovatie wordt. Dit vraagt om bestuurlijke lef en bereidwilligheid van bedrijven om een rol te pakken in het opleiden van mensen en bestuurders om de deuren open te zetten. Ik maak mij graag samen met de sector hard om onderwijs en innovatieve bedrijven nauwer te verbinden, want hier ligt de sleutel voor een gezonder en vitaler Nederland.


Carmen van Vilsteren is per 1 april 2019 het nieuwe boegbeeld van de Topsector Life Sciences & Health. In haar huidige rol als directeur van het Strategic Area Health van de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) combineert zij haar kennis van het opzetten van innovatieprogramma’s en publiek-private samenwerkingen met het wetenschappelijk onderzoek.  Ze heeft haar sporen verdiend in de medische industrie, bij Philips en later als CEO en co-founder van o.a. Microsure.


Op 5 november vindt De Nationale Zorgdialoog plaats. Tech wordt vaak gezien als oplossing voor efficiëntere, effectievere en patiëntvriendelijkere zorg. Maar hoe helpt het jou als zorgprofessional? Kom ook en praat mee!