Hoe sterk is hard leiderschap?

Krijgen we de leiders die we verdienen? Zolang mensen niet in staat zijn hun werkelijke behoeften te onderkennen, kiezen zij verkeerde leiders.

In tijden van crisis en onzekerheid blijken velen zich aangetrokken te voelen tot zelfverzekerde en dominante leiders. Gevoelens van machteloosheid en gebrek aan greep op het leven drijven mensen in de armen van assertieve en charismatische leiders. In de hoop dat die hen uit het moeras kunnen trekken.

In tijden van crisis en onzekerheid blijken velen zich aangetrokken te voelen tot zelfverzekerde en dominante leiders.

Dit soort leiders speelt in op onze angsten: de dreiging van terrorisme, werkloosheid, corruptie, immigratie, armoede, sociale ongelijkheid. Ze framen zichzelf als sterke en harde leiders met een ferme en onbuigzame agenda. Donald Trump is hiervan het meest spraakmakende voorbeeld, maar ook Recep Erdogan in Turkije en Narendra Modi in India passen in dit profiel. In het verlengde van hun assertiviteit en daadkracht liggen dominantie, narcisme en zelfs agressie.

“Hoe sterk is hard leiderschap? Prikkelend opiniestuk van @THNKschool voor @nrclive.”
Tweet this!

In het bedrijfsleven bewonderen veel mensen de “rockstar CEO’s”, charismatische leiders die miljarden mensen raken met hun persoonlijk visie: de hele wereld verbonden via internet (Mark Zuckerberg van Facebook) of de kolonisatie van Mars (Elon Musk van Tesla en SpaceX). Ze geven de mensheid hoop dat zij in staat is om de eenzaamheid en zelfs de dood te overwinnen.

Volgens de “romance of leadership”-theorie worden organisatorische successen disproportioneel aan de leider toegekend. We beschouwen de leider als de drijvende kracht achter alle successen tijdens zijn regime. De financiële markt is gevoelig voor de huidige cultus van de CEO. In de jaren vijftig en zestig zorgde een plotselinge dood van de CEO voor een koersverandering van gemiddelde drie procent gedurende de drie daaropvolgende dagen. Sinds de jaren negentig loopt de gemiddelde koersschommeling op tot wel acht procent.

Volgens de “romance of leadership”-theorie worden organisatorische successen disproportioneel aan de leider toegekend.

Disruptieve denkers en durfals helpen de wereld te verbeteren. De wijze waarop onze samenleving technologie gebruikt, is dankzij Steve Jobs van Apple nooit meer hetzelfde geweest. Amazon’s Jeff Bezos heeft de manier waarop wij winkelen voorgoed veranderd. Beiden charismatische mannen met een sterke visie en een diepgewortelde ontevredenheid over de status quo. Beiden dominante mannen met een lage tolerantie voor kritiek en een kort lontje.

De verering van de eenzame man (of, in sporadische gevallen: vrouw) aan de top van de piramide staat in schril contrast met de dagelijkse realiteit van de manier waarop bedrijfsresultaten werkelijk tot stand komen: teamwerk. Teams vormen tegenwoordig de kern van bijna elke organisatie: mensen innoveren samen sneller, zien eerder fouten en vinden gezamenlijk betere oplossingen dan individuele werknemers.

Teams vormen tegenwoordig de kern van bijna elke organisatie

Zes jaar lang zocht Google met Project Aristoteles naar de heilige graal, het recept voor succesvolle teams. Succes bleek niet bepaald te worden door wie er in de teams zitten, maar door de manier waarop de teamleden samen zijn. De meest bepalende factor: psychologische veiligheid, het onderlinge vertrouwen van de teamleden dat ze sociale risico’s kunnen nemen (fouten kunnen toegeven, zonder reserves vragen kunnen stellen en bij elkaar terecht kunnen voor hulp). Om op het werk het beste uit zichzelf te kunnen halen, moeten mensen zich veilig genoeg en vrij genoeg weten om te falen en om die aspecten van hun leven te delen die kwetsbaar maken.

Succes bleek niet bepaald te worden door wie er in de teams zitten, maar door de manier waarop de teamleden samen zijn.

Hoe komt het dan dat de leiders die aan de macht komen toch vooral bezig zijn met hun eigen rijzende ster? Dat ze weinig empathisch zijn, geen weerwoord tolereren en steeds op zoek zijn naar bevestiging van hun eigen grootsheid? Dat ze allesbehalve psychologische veiligheid creëren?

De menselijke behoefte aan autoriteit én gemeenschappelijkheid zit diep. De balans tussen deze twee wordt regelmatig verstoord in de steeds complexere wereld waarin we leven. Te vaak kiezen mensen voor een simpele maar gevaarlijk oplossing voor hun eigen kwetsbaarheid en machteloosheid: de dominante en harde leider. We tolereren de cultuur die deze leiders creëren, niet alleen als werknemers en aandeelhouders, maar ook als klanten. Waarom zou ik, als vrouw, een ritje met Uber maken met alles wat ik weet over de cultuur van macho seksisme die onder voormalig CEO Travis Kalanick is ontstaan?

De menselijke behoefte aan autoriteit én gemeenschappelijkheid zit diep.

De keuze voor een bescheiden leider die het spotlight deelt, open is over haar of zijn tekortkomingen, feedback kan ontvangen en een veilige omgeving creëert waarin teams kunnen floreren is minder sexy. Media zullen het bijvoorbeeld moeten doen zonder grote ego’s op de covers en aan de talkshowtafels.

De wereld zal altijd behoefte blijven hebben aan bijzondere visionaire leiders. Maar met een bewuste keuze voor een meer inclusieve leider zullen we er beter in slagen in om ons collectief innoverend vermogen aan spreken, waarmee we gezamenlijk greep kunnen krijgen op de problemen die ons wakker houden. Misschien gaat het zelfs niet eens alleen om de oplossing, maar of we menselijk kunnen zijn in die oplossing: kwetsbaar, feilbaar en zonder een gevoel van valse macht.


Natasha Bonnevalle is Partner bij THNK School of Creative Leadership. Hiervoor was ze werkzaam bij McKinsey, IBM en Jones Lang LaSalle in Europa en Azië. Ze heeft Moleculaire Biologie gestudeerd en heeft een MBA van INSEAD.


In aanloop naar de Innovatie Bootcamp heeft NRC Live 3 opiniestukken gedeeld namens onze partner THNK.

Bekijk het programma

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!