Hoe kunstmatige intelligentie de dolende patiënt kan helpen

Op dertigjarige leeftijd – vijf dagen voor mijn reis naar Nicaragua – vond de arts een verdacht knobbeltje in mijn rechterborst. Hoe klein ook, dat taaie stukje weefsel ontspoorde mijn leven totaal. In plaats van backpacken door Midden-Amerika startte hier een andere reis: anderhalf jaar dolen door de medische wereld. Een reis zo ver buiten mijn comfortzone dat het me voorgoed veranderde, zowel lichamelijk als geestelijk. Een reis die in de toekomst hopelijk veel comfortabeler zal verlopen door de opmars van kunstmatige intelligentie.

Dat ik mijn ongeplande avontuur twee jaar na mijn diagnose kan navertellen is deels mazzel, maar vooral de verdienste van de moderne medische wetenschap. Enkele generaties geleden zou ik deze vorm van kanker niet overleefd hebben. Ik ben alle artsen en verplegers dankbaar die mijn pad kruisten. Toch moet ik – los van chemotherapie, bestraling en twee chirurgische ingrepen –  bijkomen van de onhandige en vaak lompe manier waarop mijn reis door de medische wereld verliep.

Tegenstrijdige adviezen en onbereikbare artsen

Ik voel nog steeds hoe ik meteen na het slechte nieuws met een slap schouderklopje bibberend weer alleen werd gelaten. Hoe ik, vaker dan ik me kan heugen, wachtte op beloofde telefoontjes met uitslagen of stappenplannen. Hoe mijn vertrouwde borsten vlak voor de operatie gehaast werden afgetekend met een stinkende benzinestift. Hoe de radioloog wilde starten met de bestraling terwijl mijn chirurg dit afraadde. Er waren talloze voorbeelden van tegenstrijdige adviezen, onbereikbare artsen en onhandige mails die mij een halve hartverzakking gaven.

Ik kwam er tot mijn verbazing achter dat een modern ziekenhuis bestaat uit eilandjes die onderling nauwelijks contact hebben. Ik, als kankerpatiënt met een chemohoofd, moest zelf het overzicht bewaren.

“Anderhalve week stond ik doodsangsten uit, om uiteindelijk te horen dat het toch vals alarm was.”

Mijn tweede grote dieptepunt kwam toen een oncoloog mijn rugklachten beoordeelde en mij vertelde dat er een ‘fifty-fifty-kans bestaat dat de kanker terug is’. Twee weken  bestempelde de neuroloog de klachten nog als ‘volkomen onschuldig’. Ik hoorde hier mijn doodvonnis in. Anderhalve week stond ik doodsangsten uit, om uiteindelijk te horen dat het toch vals alarm was. Opgelucht en licht getraumatiseerd tegelijk, probeerde ik mijn leven maar weer op te pakken.

Inmiddels ben ik kankervrij verklaard, maar geestelijk ben ik mezelf nog dagelijks opnieuw aan het uitvinden. Werk, liefde, seks, vriendschappen, mijn zelfbeeld: alles is door die klotekanker veranderd. Ik ben het type ‘niet lullen, maar poetsen’, maar deze keer faalde die strategie volledig. Als kankerpatiënt ben je kwetsbaar en totaal afhankelijk van anderen, maar ik ben geschrokken van wat de moderne zorg mij kon bieden. Zowel voor, tijdens als na de behandeling voelde ik me vaak aan mijn lot overgelaten. Iets meer persoonlijke aandacht, overleg en samenhang had veel gescheeld.

“De onhandigheden waarmee ik te kampen had zijn voor een deel te wijten aan de belachelijke werkdruk.”

Te veel in te weinig tijd

Nogmaals, dit kritische geluid is geen ondankbaarheid voor mijn artsen en verzorgers: zij deden wat ze konden en ik ben geraakt door alle aandacht en zorg die ik wél heb ontvangen. De medici zelf zijn ook slachtoffers van een te strak aangedraaid zorgsysteem. Wat kun je betekenen voor een angstige patiënt als 5 minuten later de volgende alweer voor je neus staat? De onhandigheden waarmee ik te kampen had zijn voor een deel te wijten aan de belachelijke werkdruk. Voor goede zorg zijn voldoende faciliteiten en goed opgeleid personeel nodig – geld dus – maar het kabinet Rutte III wil dit jaar nog eens 2 miljard bezuinigen op een systeem dat al meer dan een decennium wordt uitgekleed. In 2017, het jaar dat ik ziek was, werden zo’n 80.000 zorgbanen wegbezuinigd. Was dat echt nodig? Dat kan ik niet beoordelen, maar duidelijk is wel dat er nu een diepe kloof gaapt tussen de kwetsbare patiënt die naar handvatten en aandacht verlangt en de overwerkte arts die daar gewoon geen tijd voor heeft.

De belofte van kunstmatige intelligentie

Voordat dit verhaal in een eenzijdige klaagzang ontaard (en ik met versimpelde of onhaalbare oplossingen op de proppen kom) durf ik te zeggen dat de wind der verandering inmiddels al waait. Op alle domeinen van ons leven valt te merken hoe kunstmatige intelligentie ons leven verandert en volgens de experts wordt ook de medische zorg grondig hervormd.

De voorspelling is dat algoritmes, gekoppeld aan big data en nieuwe medische inzichten, het werk van menselijke dokters langzaam maar zeker zullen overnemen. Dat is geen loze belofte. Steeds meer diagnoses worden sneller en accurater door algoritmes gesteld dan door mensen en ook medische ingrepen (zelfs chirurgische) worden in toenemende mate door machines overgenomen. De grote belofte van kunstmatige intelligentie is dat ziekte steeds eerder vastgesteld, voorkomen of geëlimineerd kan worden en dat nieuwe medische interventies steeds minder ingrijpend zullen worden. In veel gevallen zullen artsen of ziekenhuizen een andere rol krijgen of zelfs overbodig worden. Ook logistiek kan KI veel ergernis voorkomen door een efficiëntere uitwisseling van data tussen de verschillende afdelingen, ziekenhuizen en de instanties (zoals het UWV) die na de behandeling de re-integratie moeten stimuleren.

De voordelen van KI zijn makkelijk te onderschatten. Ter vergelijking: een normale arts is slechts één individu met beperkte kennis, blinde vlekken, stemmingswisselingen en unieke kwetsbaarheden. Een zelflerende ‘KI-arts’ bestaat uit de gecombineerde kennis en inzichten van alle artsen en medische onderzoekers ter wereld.  Zo’n arts stapt nooit met het verkeerde been uit bed, wordt niet moe, gestrest of ziek, maakt geen (menselijke) vergissingen en wordt continu geüpdatet met elk nieuw inzicht dat er ergens ter wereld uit de binnenkomende data tevoorschijn komt. Hoe meer data, hoe efficiënter het systeem werkt.

“Er bestaat 70 procent kans dat ik overbehandeld ben. De verwachting is dat Kunstmatige Intelligentie in de nabije toekomt zoiets kan uitsluiten.”

Als KI tot wasdom komt zou dat een kankertraject als het mijne aanzienlijk aangenamer hebben gemaakt en mogelijk hebben verkort. In mijn geval is de kans zelfs groot dat ik gewoon met mijn eigen borsten in een fraaie bikini op de golven van San Juan del Sur had kunnen surfen. Er bestaat namelijk 70 procent kans dat ik overbehandeld ben. De verwachting is dat KI in de nabije toekomt zoiets kan uitsluiten. In een minder gunstig geval zou ik dezelfde behandeling voor mijn kiezen krijgen, maar was mij een hoop miscommunicatie en onzekerheid bespaard gebleven.

Niemand kan in de toekomst kijken. Misschien laat de beloofde KI-revolutie nog lang op zich wachten, maar als ex-kankerpatiënt verwelkom ik deze ontwikkeling met open armen. Ik hoop niet dat artsen hun baan verliezen, maar de kloof tussen gestreste medici en angstige patiënten mag wat mij betreft heel snel tot het verleden behoren. Naarmate algoritmes de artsen het werk verder uit handen nemen, blijft er meer tijd over voor persoonlijke zorg en aandacht. Hopelijk staat de kankerpatiënt van de toekomst niet zoals ik eenzaam in een lege, kille wachtkamer te snotteren, maar slaat die samen met de arts een borreltje achterover in het ziekenhuiscafé.


De beloofde voordelen van KI op een rijtje:

  • exactere diagnoses, betere behandelingen en medicijnen
  • minder kans op overbehandeling en minder (ingrijpende) ingrepen
  • betere uitwisseling van data/afspraken tussen de verschillende afdelingen en instanties
  • minder overbelasting van medisch personeel
  • minder kans op menselijke fouten en miscommunicatie
  • meer persoonlijke aandacht voor de patiënt


Kristel Hulsebosch is ex-kankerpatiënt. Tijdens Toekomst van de Zorgprofessional op 17 september schuift Kristel aan bij het panelgesprek : Uiteindelijk is e-health een middel tot een doel. In dit gesprek praten we met een arts, een patiënt en een kritische wetenschapper over de toekomst van tech in de zorg en bekijken we de praktische kant. Helpt e-health de patiënt en de arts echt vooruit voor kwalitatief betere, slimmere zorg, of zijn er hele andere zaken nodig?

Bekijk het programma

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!