Het boerenverdienmodel voor CO2-binding

Je ademt terwijl je dit leest zuurstof in en CO2 uit. Ook verbruik je zuurstof voor rijden, voor de elektra en verwarming van je woning en voor consumptie. Maar op hoeveel CO2 uitstoot heb je recht? En hoe compenseer je de het? Op dit moment beschadigt het je eigen leefwereld misschien niet direct, maar dat is een kwestie van tijd. Ondertussen ondervind ik als boer in Brabant wél nu al de nadelige gevolgen.

Als akkerbouwer woon ik in een vijf eeuwen oude polder, waarbij al mijn voorouders hier uit de streek kwamen. Ik werd geboren in 1966, mijn vader in 1921, mijn opa in 1877 en mijn overgrootvader in 1838. Mijn familie heeft de Industriële Revolutie, met de daarmee gepaard gaande fossiele uitstoot letterlijk langs zien denderen tussen Breda en de Moerdijkbruggen. En nu, zoveel jaar later, pluk ik de verdorde of juist verzopen vruchten van mijn akker.

Landbouw moet worden opgenomen in het CO2-handelssysteem

Al twee decennia lang vecht ik met vele collega’s tegen mislukte gewassen door extreme droogte en natheid. Dat heeft alles te maken met koolstofbinding – het vastleggen van CO2 uit de lucht in de bodem. Onze gewassen kunnen CO2 opslaan in de bodem. Wij als boeren brengen schade toe, maar kunnen dus ook onderdeel zijn van de oplossing. Koolstofbinding kan een onderdeel worden van ons verdienmodel, mits er een goede CO2-beprijzing komt.

Maar daarvoor moet de landbouw eerst erkend worden als serieuze partner in koolstofbinding. Landbouw valt op dit moment nog buiten het emissie-handelssysteem. Vreemd eigenlijk, want landbouw is naast bosbouw de enige maatschappelijke sector die CO2 kán vastleggen op eenvoudige wijze. Sterker nog, we doen het al, maar worden hiervoor niet gecompenseerd. En mocht dit een nieuwe prikkel worden dan stimuleert het ons boeren extra om anders en beter te werk te gaan op het land.

De prijs van CO-2 binding

Maar wat is een eerlijke compensatie voor een ton CO2-binding? Hoe schatten we als samenleving de waarde van zuurstof? Op dit moment zijn de prijzen voor de uitstoot ervan ca. €25,-. Bij Buitenhof op 20 januari noemde DSM-baas Feike Sijbesma de prijs van 50 euro voor 1 ton CO2. Marcel Beukeboom, onze nationale klimaatgezant,verkondigde in Eindhoven bij E-Day september 2017 eveneens een dergelijke CO2-prijs. Voor echte verandering zou de prijs dus verdubbeld moeten worden, want via het ETS-handelssysteem de huidige prijs te laag.

klimaatmars-piet-hermus

Boer Piet Hermus tijdens de Klimaatmars in Amsterdam

Gaan kringlooplandbouw en koolstoflandbouw samen?

Pas bij een relevante CO2 prijs kan er een marktdynamiek ontstaan en kan Schouten’s landbouwvisie op kringlooplandbouw écht impact maken. Kringlooplandbouw kan alleen in een kringloopmaatschappij, een maatschappij waarin planten, dieren en mensen leven in samenhang. Het oude model van lineair mijnen, consumeren en afval maken moet bij het grof vuil. Voor het bereiken van een kringlooplandbouw is de bodem de sleutel tot de oplossing.

Hoe kan koolstoflandbouw en kringlooplandbouw samengaan? Hoe zorgen we voor een goed verdienmodel? Het wordt tijd dat we een meer holistische kijk krijgen op de samenhang tussen biodiversiteit, klimaat en de landbouwbodem. Diverse instituten zoals het NIOO KNAW, ZLTO, Bionext en het Louis-Bolk Instituut zijn voortdurend bezig met onderzoek. Ze verzamelen data, experimenteren en maken rekenmodellen. Voorbeelden zijn het vergroten van de potentie van grond om CO2 als bodemkoolstof te binden door gewasresten en groenbemesters te telen. Dit zijn planten die na een tijdje de grond verrijken en CO2 binden. Ook de toevoeging organische stof via goede dierlijke mest werkt of  conserverende grondbewerking, waarbij de grond alleen maar oppervlakkig wordt bewerkt. Maar er is ook een systeemomslag nodig naar meer extensieve landbouw.

Hoeveel kan een boer dan binden aan CO2?

Afhankelijk van de maatregel kan er op één hectare grond tussen de 0 – 3,5 ton CO2 per jaar worden gebonden. Ter vergelijking: 1 ton CO2 staat gelijk aan de uitstoot van 500 dagen ademhalen en de verbranding van 319 liter diesel. Met een optimale combinatie van maatregelen is 2-2,5 ton CO2 per hectare per jaar mogelijk volgens de Wageningse wetenschapper Jan Peter Lesschen.

Op mijn akkerland zou ik zo’n 40 ton CO2 per jaar kunnen binden. Dat komt overeen met de jaaruitstoot van  12 personenauto’s. Valt dit mee of tegen? Uitgaande van het scenario van €50,- verdienen per gebonden ton CO2 ontvang ik een matige compensatie van 2000 euro, geen vetpot.

Pas als we als samenleving beslissen dat het landbouwmodel leidt tot uitputting en niet langer acceptabel is kunnen we échte stappen gaan zetten. Laten we samen het model vernieuwen, uitstoot én opslag van CO2 hoger waarderen én de beste landbouw van de wereld ontwerpen.


Piet Hermus is akkerbouwer en koolstofboer in Brabant. Hij is tevens een van de hoofdsprekers bij de AgriFood conferentie op 6 juni.

Lees meer over de AgriFood conferentie