Geen vertrouwen in datahandel

-5 minuten leestijd-

OPINIE – De dataeconomie stelt Nederlandse ondernemers voor ongekende uitdagingen.

Een totaal nieuwe aanpak is nodig voor deze uitdagingen. Anders barst de met steeds hoger gespannen verwachtingen gevulde ballon. Net als die van internethandel eind vorige eeuw barste. Het zou zonde zijn als de datahandel hetzelfde proces doorloopt. Want dat leidt dan tot een periode waarin geen vertrouwen in datahandel bestaat. Wij pleiten voor een aanpak die een gerechtvaardigd vertrouwen oplevert.

Waardevol maar niet schaars
Data wordt gezien als een cruciaal economisch goed. Daar is iets bijzonders mee. Voor het eerst sinds de geschiedenis van de handel heeft een economisch goed het kenmerk dat het waardevol én tegelijkertijd niet schaars is. Economische goederen hadden tot nu toe juist het kenmerk dat ze schaars waren. Als iemand een koe verkocht, ruilde hij de koe voor geld. Er is maar één koe. Die schaarste bepaalde de waarde.

Bij data kan een exacte kopie of zelfs een schier oneindig aantal kopieën gemaakt worden. Dat is een intrinsieke eigenschap van data. En toch handelen we met onze rug naar deze realiteit en deze toekomst.

“Als iemand een koe verkocht, ruilde hij de koe voor geld. Er is maar één koe. Bij data kan een schier oneindig aantal kopieën gemaakt worden.”

Het is noodzakelijk dat er in een veilige omgeving geëxperimenteerd wordt met methodes en technische middelen die op verantwoorde wijze recht doen aan de datarealiteit en die echte waarde opleveren. Die het mogelijk maken om met verschillende partijen kortstondig of langdurig samen te werken, afspraken te maken en elkaar daar aan te houden. In de praktijk gaat dit vaak nog niet goed.


Slimmer boeren
Als je kijkt bij de melkveehouderij in Nederland, dan wordt er veel gemeten rondom de koeien. Denk aan de melkgift per speen, samenstelling van de melk, gewicht van de koe, voeropname, herkauw- en bewegingsactiviteit, weidegang etc. Dit wordt meerdere keren per dag of per uur gemeten door sensoren van verschillende leveranciers. De combinatie van die gegevens kan zeer interessante inzichten en adviezen voor de veehouder opleveren. Maar deze data zijn nog niet eenvoudig (onder regie van de veehouder) te delen, zodat nieuwe, innovatieve Precision Farming diensten niet of nauwelijks gemaakt kunnen worden. Noch door één van de bestaande leveranciers, noch door start ups.


Twee typen datahandel
Wij zien momenteel ruwweg twee typen aanpak in datahandel: Veel dataeigenaren schermen hun dataset af om te zorgen dat deze niet of slechts zeer beperkt toegankelijk is. Dit is prima als het gaat om het beschermen van bijvoorbeeld privacygevoelige gegevens die niet gecombineerd mogen worden.

Problematisch wordt het in andere gevallen omdat de ervaring leert dat de waarde van data juist meer gaat worden door het te delen, verkennen en verrijken met anderen. Datagebruikers voegen er waarde aan toe en zorgen voor innovaties. Door strikte beperkingen op te leggen worden innovaties geremd of onmogelijk. Het verdelen van de taart staat dan centraal in plaats van het vergroten van de taart.

“Een sfeer van teleurstelling ontstaat doordat bestaande en nieuwe datasets niet of nauwelijks kunnen worden gecombineerd”

Een andere aanpak is dat data eigenaren negeren dat hun waardevolle dataset eindeloos kopieerbaar is en erop vertrouwen dat het wel goed zal komen. Ook dit is een probleem omdat het meestal leidt tot misverstanden en onnodige zakelijke risico’s.

Het gevolg? Een sfeer van teleurstelling ontstaat doordat bestaande en nieuwe datasets niet of nauwelijks kunnen worden gecombineerd. Zodat waardevolle, innovatieve oplossingen voor urgente behoeftes niet ontstaan. Datahandel gaat dan niet opleveren wat er van verwacht wordt. En dan barst de bubbel: geen vertrouwen in datahandel!

Gedegen aanpak van datahandel
Veilig experimenteren en samenwerken is cruciaal om het economische en maatschappelijke potentieel van data te verkennen. Het is daarbij van belang dat de partijen die data willen gaan delen en samenwerken, zichzelf en elkaar in de ogen kijken. Ze moeten expliciet vastleggen wat ze willen bereiken en waarom ze dat samen willen doen. Ook moet helder zijn wat hierbij de voorwaarden zijn. Een voorwaarde waaraan niet voldaan wordt, is een obstakel bij het behalen van de doelen.

Er komt veel kijken bij een gedegen aanpak van datahandel. We noemen in ieder geval trustworthiness (is de data of databron te vertrouwen?), doelbinding (waarvoor mag de data wel/niet verzameld of gebruikt worden?) en traceability (kun je achteraf  controleren hoe een data product tot stand is gekomen?).

Deze onderwerpen vergen een nieuwe ontwerpaanpak en nieuwe IT-technieken voor de digitalisering hiervan. Belangrijk is ook dat de ethische kaders gerespecteerd worden: ook al mag je verschillende databronnen gebruiken, combineren en verrijken, is het resultaat dan nog wel ethisch verantwoord? Tot slot is het van belang dat de politiek deze manier van waardeontwikkeling door samenwerken op data ondersteunt. Wij werken hiervoor aan een nationale Big Data Hub infrastructuur.

Over de dataeconomie bestaan nog veel vragen. Wij roepen op tot meer gezamenlijke experimenten en uitwisseling van kennis en kunde, met oog voor de unieke eigenschappen van data. Bijvoorbeeld via pre-competitief samenwerken in een Fieldlab van Smart Industry of één van de Big Data Hubs. Zodat ondernemers niet overdreven terughoudend of goedgelovig, maar juist met gerechtvaardigd vertrouwen de datatoekomst tegemoet kunnen treden.

Matthijs Vonder en Alwin Sixma


Links ter begeleiding:


In aanloop naar het NRC Live Event ‘De Slimme Wereld‘ deelt NRC Live iedere week één of meerdere (opinie)stukken van onze sprekers.

Bekijk het programma

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!