Gasvrije wijken? Denk aan de bewoners

Onze huizen moeten in rap tempo van het gas af. Anders halen we klimaatafspraken niet, wachten Groningers op de volgende beving en vervuilen we onze eigen leefomgeving alsmaar meer. Hoe doen we dat? De Rijksoverheid vraagt om goede plannen die wijken ‘gasloos’ maken. Gemeenten en corporaties willen vaart maken, maar wachten op financiering, heldere wet- en regelgeving of fiscale impulsen. Een patstelling dreigt, want oplossingen zijn nog te moeilijk, te duur en alleen bereikbaar voor de ‘klimaatelite’.

“Gasvrije wijken? Denk aan de bewoners. Lees in opiniestuk @harriettiemens dat zij schreef voor @nrclive waarom”
Tweet this!

De transitie naar niet fossiele brandstoffen voor industrie en mobiliteit is ‘een makkie’ in vergelijking met het energieneutraal maken van onze woningen. Al die huizen van het gas af voor een andere warmtevoorziening is een reuzenoperatie die decennia duurt en er zijn nog geen pasklare oplossingen waar gemeenten, corporaties en huizeneigenaren mee uit de voeten kunnen. Op een bestaande woning die van het gasnet wordt afgekoppeld, verliest een eigenaar al snel tienduizenden euro’s. Op het gevaar af dat ik als relatief liberaal links persoon in een klassiek links hokje wordt geduwd: de overheid moet weer aan het stuur gaan zitten en stevige keuzes maken.

“De transitie naar niet fossiele brandstoffen voor industrie en mobiliteit is ‘een makkie’ in vergelijking met het energieneutraal maken van onze woningen.”

Nutsvoorzieningen voor iedereen

Ik vind dat overheden zeggenschap moeten hebben over nutsvoorzieningen. In ons land is dat geregeld voor elektriciteit en gas. Maar niet voor warmte en de bijbehorende infrastructuur, het warmtenet. Het speelveld is niet gelijk en dat is fnuikend.

Begrijpelijk dat energiebedrijven daarom alleen rendabele warmtenetaansluitingen maken. Als een onrendabele leiding doorgetrokken moet worden naar andere stadsdelen stagneert dit in de praktijk. Terwijl het voor investeringen leidend zou moeten zijn om de hele stad te bedienen en andere aanbieders toegang te geven. Geef gemeenten de middelen om daarop te sturen.

Maak overstappen mogelijk

Ook is er geen bedrijfseconomische prikkel om bij te dragen aan de energietransitie. Op dit moment is bijvoorbeeld niets zo goedkoop als stoken op aardgas. Het meer belasten van gas maakt andere vormen van energie aantrekkelijker. Zeker als dat geld wordt gebruikt om het overstappen makkelijker te maken.

Omdat er nog geen rendabele businesscase is, moet er ook geld bij om de beweging in gang te zetten. Renovatie van een bestaande woning, die helemaal van het gas afgekoppeld wordt, kost al gauw zo’n 30.000 euro. Dat is dus niet op te vangen in besparing op energie of afschrijving in 40 jaar.

Je huis wordt duur verbouwd, is een tijdje een bende en daarna krijg je de warmte die je al had. Als we particulieren niet helpen met goede financieringsmogelijkheden gebeurt er niets. Ook vanuit de solidariteitsgedachte (tegengaan van energie-armoede, ondersteuning van early adopters) is het verdedigbaar om vanuit de overheid bij te dragen totdat het goedkoper is de gaskraan echt dicht te draaien.

“Je huis wordt duur verbouwd, is een tijdje een bende en daarna krijg je de warmte die je al had.”

Haalbare stappen

Zeker in duurzame kringen, waar ik ook bij hoor, streven we naar de perfecte, zero emission oplossing. In Nijmegen vinden we dat ook belangrijk, maar we blijven niet wachten op the next best thing. Daarom voeren we bestaande techniek grootschalig in. Zo is een warmtenet gekoppeld aan een afvalverbrandingsinstallatie een concrete, nu uitvoerbare,  stap richting aardgasloos verwarmen.

Ondertussen blijven we nadenken over verduurzaming van dat net. Ook kleine initiatieven om huizen aan een heel lokaal warmtenet te koppelen met een kleine biomassacentrale juichen we toe, mits de biomassa regionaal is. In de toekomst moet zo’n klein net wel aan het grote gekoppeld worden. En die stappen kunnen juist ook op gemeenteniveau zo kostenefficiënt en systematisch mogelijk worden gedaan.

In Nijmegen leggen we bijvoorbeeld de planning voor groot onderhoud van woningen van woningbouwcorporaties, de planning van de netbeheerder voor vervanging van het gasnet en de gemeentelijke planning voor vernieuwing van riolen en wegen naast elkaar. Hierdoor ontstaat een logische volgorde waarin wijken worden aangepakt.

In huizen wonen mensen!

Technische discussies over financiering, verwarmingsmogelijkheden of duurzaamheid van warmtebronnen gaan voorbij aan het feit dat die energietransitie bij de mensen thuis landt. Het aansluiten van een huis op een warmtenet is relatief eenvoudig; dan kan in principe het bestaande warmtesysteem in stand blijven. Wél ingrijpend is het verbouwen van een huis dat daarna elektrisch wordt verwarmd. Dat betekent zwaar isoleren en vaak moeten vloeren of wanden worden aangepast. Het overgrote deel van de mensen zal dit als vervelend en lastig ervaren. Wat krijgen ze nu eigenlijk? Warmte, maar dat hadden ze al!

Technische discussies over financiering, verwarmingsmogelijkheden of duurzaamheid van warmtebronnen gaan voorbij aan het feit dat die energietransitie bij de mensen thuis landt.

In Nijmegen willen we de energieomwenteling meenemen in onze bredere wijkenaanpak. We kijken ook naar maatschappelijke vraagstukken, zoals werkeloosheid, eenzaamheid, sociaal klimaat in de wijk, voldoende groen en speelplekken.

In zo’n integraal stadsvernieuwingsproject is energietransitie meer dan een installateur die ‘iets technisch’ aan je huis verandert, het wordt onderdeel van een betere leefomgeving. En dat rechtvaardigt des te meer een actieve rol van overheden op alle niveaus. Van het gas af is zonder twijfel een complexe en kostbare operatie, maar met de juiste impulsen werken we niet alleen aan een beter milieu, maar ook aan sterkere wijken en vitale dorpen en steden die klaar zijn voor de toekomst.


Harriët is sinds mei 2014 wethouder bij de gemeente Nijmegen. Zij is verantwoordelijk voor financiën, duurzaamheid (klimaat & energie), groen & water en mobiliteit. In 2017 werd Tiemens door Trouw op nummer vijf van de Duurzame Top 100 geplaatst omdat Nijmegen zich stevig profileert als duurzame stad. In 2018 is de stad bijvoorbeeld European Green Capital.


In aanloop naar en tijdens de serie over de energietransitie, deelt NRC Live regelmatig (opinie)stukken van onze sprekers.

Bekijk programma

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!