Gaat AI onze banen overnemen?

Iedereen roept van alles over de invloed van kunstmatige intelligentie op ons werk, maar voorspellingen kloppen zelden: dit is wat we daaraan kunnen doen.

“Ons werk zal verdwijnen door kunstmatige intelligentie”! Het debat rond de vraag wat kunstmatige intelligentie (AI) voor ons werk betekent kent weinig nuance. Je hoeft tegenwoordig maar een krant te openen en de angst slaat toe. We zouden er wel aan gewend moeten zijn, iedere nieuwe technologie gaat gepaard met discussies over verlies aan banen, expertise of de teloorgang van menswaardig werk. Denk bijvoorbeeld aan de laatste automatiseringsgolf en de angst dat veel administratief werk zou komen te vervallen. Maar door de automatisering ontstonden juist ook veel nieuwe banen, en vaak vanuit onverwachte hoeken, waardoor het erg lastig was om baanverlies toe te rekenen aan de opkomst van automatisering.  Zal kunstmatige intelligentie wederom niet zo’n dramatisch effect hebben of is het deze keer wel echt menens?

“Gaat AI onze banen overnemen? Lees meer in het opiniestuk @marleenhusyman dat zij schreef voor @nrclive”
Tweet this!

Impact van kunstmatige intelligentie

Elke denkbare discipline is zich aan het opmaken voor de AI-transformatie. Na de informatieverwerkers uit de automatiseringsgolf is het nu de beurt aan geschiedkundigen, artsen, personeelsmanagers, juristen, politieagenten, etc. Beroepen waarvan altijd werd gedacht dat zij vanwege hun specifieke en vaak ook impliciete expertise, nooit door machines vervangen konden worden.

Elke denkbare discipline is zich aan het opmaken voor de AI-transformatie.

Maar hoe maak je je op voor een toekomst die zich telkens weer zo weerbarstig laat voorspellen? Uit het onderzoek dat wij bij het KIN Center for Digital Innovation afgelopen jaren gedaan hebben blijkt dat de consequenties van de opkomst van digitale innovaties zoals robots, platformen en data analytics eigenlijk altijd andere consequenties hebben dan vooraf voorspelt. Het blijft dus tot op zekere hoogte koffiedik kijken, maar we kunnen wel lessen leren uit eerder onderzoek.

Nieuwe en veranderende beroepen

De mens is geen willoos slachtoffer van technologische veranderingen. Technologie kent geen objectieve werkelijkheid; wij mensen (managers, politici, gebruikers etc.) hebben altijd de mogelijkheid technologie aan onze wensen aan te passen waardoor weer onverwachte nieuwe combinaties kunnen ontstaan. Denk bijvoorbeeld  aan de opkomst van totaal nieuwe beroepen zoals ‘data cleaners’ en ‘influencers’. Dit maakt het lastig om voorspellingen te doen.

De mens is geen willoos slachtoffer van technologische veranderingen.

Voorspellingen, -zeker wanneer men op macroniveau kijkt of wanneer men niet naar de lange termijn ontwikkelingen kijkt- negeren vaak de indirecte consequenties van technologie op werk. Het opereren met een robot heeft niet alleen consequenties voor het werk van de chirurg, maar is ook van invloed op het hele medische team en de expertise die zij nodig hebben om hun werk goed te blijven doen. En zo praten we vaak over hoe platformorganisaties als Tripadvisor traditionele beroepen zoals de reisbureau-agent overbodig maakt. Toch vergeten we dat dezelfde platforms, als gevolg van online ratings, ook effect hebben op het werk van hotelreceptionisten, barmedewerkers en kamerbedienden.

Menselijke en machine

Er liggen vaak misvattingen ten aanzien van de kennis en expertise die door digitalisering vervangen of versterkt kan worden. Veel organisaties veronderstellen dat AI het kenniswerk en daarmee haar producten en diensten objectief maakt, en dat daardoor beter verbanden gelegd kunnen worden en accuratere voorspellingen gedaan kunnen worden. De kenniswerkers om wiens kennis het gaat, zien dit vaak anders. Organisaties komen daardoor in een ‘data-war’ terecht met twee strijdende kampen: het kamp van de ‘data-scientists’ versus het kamp van de domein experts. De radioloog bijvoorbeeld of de human resource professional, de historicus of accountmanager; zij voelen zich bedreigt en merken dat te makkelijk gedacht wordt dat hun zorgvuldig opgebouwde expertise overgenomen kan worden door machines.

Er liggen vaak misvattingen t.a.v. de kennis en expertise die door digitalisering vervangen of versterkt kan worden

Duurzame toekomst van werk

Het is nog lang niet te laat. Om te voorkomen dat veel van ons kenniswerk ten onrechte als overbodig wordt beschouwd, zullen we op zoek moeten gaan naar hybride vormen van werk, waarbij de data-scientist in interactie met de domeinexpert, het werken juist uitdagend en intelligent maakt. Daarnaast moeten we erkennen dat we heel veel dingen nog niet weten. Om ook de onverwachte en langetermijneffecten van AI op werk en organisaties goed in kaart te brengen moeten we “embedded” onderzoek doen waarbij in het dagelijks werk gekeken wordt hoe het werk veranderd onder invloed van technologieën zoals AI, en vice versa, hoe technologieën zoals AI ontwikkeld en aangepast worden over tijd. Alleen door op deze manier onderzoek te doen en samen te werken tussen disciplines krijg je een meer genuanceerd en compleet antwoord op de vraag wat AI betekent voor ons werk en kunnen we gaan bouwen aan een menswaardige en duurzame toekomst van ons werk en onze organisaties.


Marleen Huysman is hoogleraar aan de School of Business and Economics aan de Vrije Universiteit en leidt daar het KIN Center for Digital Innovation. Zij is boegbeeld voor de VSNU onderzoeksagenda ‘Digitale Samenleving’, op het gebied van Werk en Organisatie. Zij onderzoekt de, vaak onbedoelde, consequenties van het gebruik van digitale innovaties voor hoe we werken en organiseren. Het is haar ambitie bij te dragen aan een verantwoorde digitale economie en ze onderzoekt deze processen daarom altijd vanuit de dagelijkse praktijk en in nauwe samenwerking met organisaties.


In aanloop naar het event over kunstmatige intelligentie delen wij regelmatig opiniestukken van onze sprekers

Bekijk programma

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!