Europa in de AI wereldorde: wat willen we winnen?

AI battle: China, the US and Europe

Winnen met AI? Ja, maar wat willen we winnen? Economisch gewin? De slimste wetenschappers? Of een betere samenleving? Kunstmatige intelligentie (AI) heeft het potentieel om problemen op te lossen die we met onze natuurlijke intelligentie hebben veroorzaakt. Door met AI van miljoenen patiënten te leren welke behandeling effectief is bij welke persoonlijke eigenschappen, wordt een medisch advies met ongekende individuele precisie mogelijk en het aantal niet zinvolle behandelingen teruggebracht. Auto’s ‘samen’ of (deels) autonoom laten rijden brengt emissies en ongelukken terug. Slimme, data-gedreven logistiek en industriële processen kunnen met hun efficiëntie grote stappen in verduurzaming betekenen. Dat betoogt Peter Werkhoven, Corporate Science Director bij TNO én spreker tijdens het NRC Live event Winnen met AI.  

“Winnen met AI? Europa én Nederland kunnen het. We kunnen ons onderscheiden op uitlegbaarheid, privacy en ethiek. Dan wint de hele samenleving, zegt Peter Werkhoven als Science Director van TNO. Nederland heeft de kennis, technologie én innovatiecultuur om daaraan bij te dragen.”
Tweet this!

Kunnen we daarmee winnen?

Jazeker. Koploper VS wint op economisch belang met monitoring en beïnvloeding van consumenten. Runner-up China zet sterk in op overheidsregulering. Waar zit voor Europa dan de winst? Door met AI in te zetten op innovatie van zorg, mobiliteit, energie en veiligheid kunnen we allemaal winnen: burgers worden beter bediend, overheden lossen maatschappelijke uitdagingen op, en betrokken industrieën innoveren en renderen.

“Door met AI in te zetten op innovatie van zorg, mobiliteit, energie en veiligheid kunnen we allemaal winnen.”

Wat staat ons dan in de weg?

De AI die nu furore maakt is ‘deep learning’. In feite een krachtig computerbrein dat van miljoenen patronen (we noemen dat big data) kan leren wat het voorstelt:  een naam bij een gezicht, een behandeling bij een diagnose, of een premie bij een risicoprofiel. Het maakt de ‘tolk’ Google-translate mogelijk, maar ook apps die kwaadaardige moedervlekken herkennen, en de prijs- en routeberekening van Uber.

Uitlegbaarheid, privacy en ethiek vragen om de volgende generatie (technologische) oplossingen.

Er is een belangrijke ‘maar’. ‘Deep learning’ is in feite ‘blind’. Het leert geen oorzaak en gevolg en kan niet uitleggen waarom het eigenlijk tot een conclusie komt. En dus ook niet of het binnen wettelijke en ethische kaders handelt. Bovendien staat de ‘data-honger’ van deze AI al gauw op gespannen voet met ‘data privacy’ van burgers. Uitlegbaarheid, privacy en ethiek vragen om de volgende generatie (technologische) oplossingen. En daarmee kan Europa zich van de rest van de wereld onderscheiden bij toepassing van AI in bijvoorbeeld zorg, mobiliteit en veiligheid.

Uitlegbaarheid

Bij een potje schaak of Go met AI maakt het niet uit hoe AI tot zijn zetten komt. Bij beslissingen of adviezen in de zorg wil je dat de aanbevelingen van AI gevalideerd kunnen worden. Er moet verantwoording kunnen plaatsvinden en de AI-diagnose en -behandeling moeten binnen de wettelijke en ethische kaders blijven. Hiervoor is het noodzakelijk om het ‘deep’ leervermogen (‘dit is A’) te combineren met ‘symbolisch’ redeneervermogen (‘als A dan B’). Daarmee kunnen oorzakelijke verbanden gelegd worden, en uitkomsten aan een mens worden uitlegd.

Data honger versus privacy

AI moet worden getraind met enorme hoeveelheden gegevens (big data), bijvoorbeeld medische gegevens of vervoersbewegingen. Ook die van u. Databestanden moeten objectief en compleet zijn om fouten en ‘eenzijdigheden’ in die  data en daardoor  missers en vooroordelen in AI-conclusies te voorkomen.

“Privacy wetgeving die data rücksichtslos afschermt zou het potentieel van AI onbenut laten.”

Privacy wetgeving die data rücksichtslos afschermt zou het potentieel van AI onbenut laten. Een betere en zeer krachtige oplossing heeft de naam ‘secure multi party computation’, een wiskundige methode waarmee uw persoonlijke gegevens waterdicht versleuteld blijven, maar zodanig dat rekenen met en leren van die versleutelde gegevens toch mogelijk is en tot precieze medische diagnoses en adviezen leidt.

Ethische AI

Zeker in Europa willen we dat autonome AI zoals bewakingscamera’s, AI-dokters en zelfrijdende auto’s zich ethisch gedragen. Wélke ethiek dat is moeten we als samenleving dan wel eenduidig aan AI kunnen vertellen. Bovendien moet AI daarmee ethisch kunnen redeneren. Bijvoorbeeld: moet een zelfrijdende auto altijd de inzittende het voordeel geven boven andere verkeersdeelnemers? Zulke afwegingen wil je niet aan de producent of de eigenaar van de auto over laten. Hier ligt een rol voor de overheid.

Het is onhaalbaar om zelfrijdende auto’s voor elk denkbare situatie voor te schrijven wat ze moeten doen. Bovendien zouden we daarmee de intelligentie van de auto beperken tot die van de mens.

Een betere oplossing is het om de zelfrijdende auto in staat te stellen om zelf optimale keuzes te laten maken op basis van het door de samenleving gekwantificeerde ‘nut’ van te bereiken doelen, inclusief ethische doelen. Bijvoorbeeld: wat is het de samenleving waard om de auto iemand snel van A naar B te rijden, en wat is het waard om geen omgevingsschade aan te richten, of geen CO2 te produceren? Het ontwerpen en implementeren van zogenoemde doelfuncties voor autonome intelligente systemen zou Europa een onderscheidende voorsprong geven.

We kunnen dus winnen met AI

Winnen op uitlegbaarheid, privacy en ethiek van AI. Daar kunnen bedrijfsleven en overheid in Europa zich op onderscheiden. Nederland heeft de kennis, technologie en innovatiecultuur om dat in multidisciplinair en publiek-privaat verband te doen, ten behoeve van een betere samenleving!


Peter WerkhovenPeter Werkhoven is corporate science director bij TNO, verantwoordelijk voor de strategie, kwaliteit en benutting van exploratieve kennisontwikkeling. Als hoogleraar aan de Universiteit Utrecht, houdt hij zich bezig met augmented reality, brain-machine interfaces en intelligente autonome systemen. Peter is onder andere lid van de AINED-coalitie die de aanzet heeft gegeven voor de nationale Artificial Intelligence (AI) strategie.

AI voor managers
Peter was op 11 april tijdens ‘Winnen met AI’ in gesprek met Robin Young – lees zijn artikel hier – over de rol van Europa in het AI-geweld. Wat kunnen we nog meer leren van AI en hoe kun je dit toepassen in jouw bedrijf? Leer tijdens de twee-daagse masterclass AI voor managers de handvatten om gelijk aan de slag te gaan.

Meer informatie over de masterclass