Er is een Deltaplan Gezondheid nodig

OPINIE – De NRC-live avond van 18 mei gaat het over de ‘zorg’. Een hot issue. Hoe zorgen we dat de kosten niet nog verder stijgen, de zorg bereikbaar blijft voor iedereen en er niet opnieuw wachtlijsten ontstaan?

Ab Klink vergeleek de zorg eens met een waterbed. Hij beschreef hoe diverse achtereenvolgende ministers van volksgezondheid maatregelen namen op een bepaald probleem, dat op dat terrein dan enigszins opgelost werd, maar wat op een andere plek de problemen weer deed oplopen. Weerbarstige materie dus. En dat terwijl er een zilveren tsunami aankomt, nl. de vergrijzende babyboom! Velen daarvan met een of meer chronische ziekten! Dus het wordt alleen maar ingewikkelder én duurder! Of hoeft dat wellicht toch niet?

Inderdaad, dat hoeft niet, als we de focus veranderen. Wat wij nu ‘gezondheidszorg’ noemen, is in feite ‘ziekenzorg’. We wachten tot mensen ziek worden en behandelen ze dan uitstekend. Maar het is inmiddels bekend dat van alle chronische ziekten tenminste 50% leefstijl gerelateerd is en dus voorkomen kan worden. Toch besteden we van de 94 miljard die nu omgaat in de zorg nog geen 4% aan preventie en voorlichting. Onder het motto ‘gezond leven is je eigen verantwoordelijkheid’ houdt de overheid zich flink afzijdig. Maar de samenleving draagt de kosten van de zieken wel mee.

Wat wij nu ‘gezondheidszorg’ noemen, is in feite ‘ziekenzorg’.

Reden dus om naar een trendbreuk toe te werken, waarbij we de focus op gezondheidsbevordering gaan leggen. Dat gaat verder dan preventie van ziekte.  Verder dan het vertellen wat we níet moeten doen (niet roken, teveel drinken, zout, vet, weinig bewegen etc.).

Er zijn gebieden in alle werelddelen, Blue Zones genoemd, waar mensen heel vitaal, opgewekt en zonder ziektes over de 100 jaar oud worden. Dat kan dus. De overeenkomsten tussen die streken zit in tenminste vier factoren. De voeding is steeds grotendeels vers en onbewerkt, gevarieerd, veelal plantaardig en met weinig dierlijke eiwitten. Verder bewegen de mensen veel, vaak hebben ze een eigen moestuin. Bovendien staan ze op met een ideaal en hebben ze vrienden om samen mee aan dat ideaal te werken. Ze ervaren zingeving en maken deel uit van een sociaal verband. Dit gaat dus verder dan ‘voeding en bewegen’, waarmee gezondheidsbevordering vaak geassocieerd wordt.

“Er zijn gebieden in alle werelddelen, Blue Zones genoemd, waar mensen heel vitaal, opgewekt en zonder ziektes over de 100 jaar oud worden”

Ik deed zelf onderzoek naar hoe Nederlanders tegen gezondheid aankijken. De uitkomst van mijn studie was dat mensen die ervaring hebben met een ziekte van mening zijn dat ‘gezondheid met het hele leven te maken heeft’. Ze noemden de factoren van de Blue Zones (zonder dat ze daarvan wisten), maar voegden daar nog meer factoren aan toe. Omdat andere groepen die ik onderzocht (o.a. beleidsmakers) gezondheid meer smal biomedisch invulden, ontstond een probleem met het begrip ‘gezondheid’. Ik moest vragen ‘wat voor soort gezondheid bedoel je?’.

Omdat in de zorg de patiënt zo vaak ‘centraal’ wordt gesteld, besloot ik hún visie een aparte naam te geven, namelijk ‘Positieve Gezondheid’, met zes dimensies van gezondheid. Dat zijn: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren, e.e.a. vormgegeven in een Spinnenweb met ‘rapportcijfers’ op de zes assen. Wanneer mensen dat spinnenweb voor zichzelf invullen, geven ze een beoordeling van hun eigen situatie. Wanneer dan niet een professional daar commentaar op gaat geven, maar de vraag stelt ‘is er een onderwerp waar u graag wat zou willen veranderen?’, dan kan het gesprek erover gaan wat voor iemand zelf belangrijk is, wat hij zelf kan doen en waar hij of zij steun bij zou kunnen gebruiken.

Deze insteek geeft een ander gesprek en andere uitkomst, dan wanneer de insteek van het gesprek iemands klachten zijn. Door deze brede blik wordt een chronische ziekte vaak dragelijker voor iemand, of treedt doordat de persoon zelf gemotiveerd is om in actie te komen, een verbetering van de situatie op. Zo’n aanpak kan je gezondheidsbevorderend noemen. Wat niet wegneemt dat je een ziekte wel moet behandelen.

“Doordat een persoon zelf gemotiveerd is om in actie te komen, treedt een verbetering van de situatie op. Zo’n aanpak kan je gezondheidsbevorderend noemen.”

Deze benadering kan een trendbreuk in de zorg veroorzaken. Maar om ook in de toekomst de situatie echt te veranderen, zou al bij de jeugd begonnen moeten worden, om hen al jong levensvaardigheden op al deze terreinen bij te brengen. Er bestaan voorbeelden van scholen waar (ongeveer in deze trant) breder dan nu gebruikelijk les wordt gegeven. Kinderen van dergelijke scholen presteren intellectueel vaak uitstekend, maar zijn daarnaast evenwichtiger en veerkrachtiger. Een dergelijke aanpak vraagt nogal wat van de initiatiefkracht van mensen, maar ook een voorwaardenscheppend beleid van de overheid. Een Deltaplan Gezondheid zou hier passen!


Machteld Huber, directeur Institute for Positive Health, is van oorsprong huisarts. Tijdens eigen ervaring met ziekte ontdekte ze dat zij haar herstel actief en positief kon beïnvloeden. Zij besloot meer aandacht te gaan richten op ‘gezondheidsbevordering’. Enerzijds werd zij onderzoeker en anderzijds ging zij werken met ernstig beschadigde mensen. Zij ontwikkelde een nieuw, dynamisch concept van gezondheid, dat zij uitwerkte tot het brede begrip ‘Positieve Gezondheid’ met zes dimensies, waar zij in 2014 op promoveerde. Huber werd in 2016 uitgeroepen tot meest invloedrijke persoon in de publieke gezondheidszorg.


In aanloop naar en tijdens de serie over De Toekomst van Zorg deelt NRC Live iedere week opiniestukken van onze sprekers.

Bekijk het programma

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!