Een nieuw transitiemodel, met woningbezitters aan het roer

Een nieuw model, met nieuwe spelregels is nodig om de energietransitie in de gebouwde omgeving te versnellen. “Collectieven van woningeigenaren moeten een veel steviger rol krijgen”, stellen Gerwin Verschuur en Siward Zomer van de branchevereniging van energiecoöperaties.

Woningeneigenaren worden al decennialang met wortels (subsidie) van de overheid verleid om hun huis aan te pakken. Dat beleid is niet voldoende effectief om de energietransitie te versnellen, want het effect is weg als de subsidie stopt. Stokken (verplichtingen) zijn er nauwelijks, behalve een poging om iets met een verplicht woninglabel te doen bij verkoop. De overheid is terughoudend met verplichtingen omdat er 7 miljoen woningbezitters zijn die daarmee rechtstreeks in hun portemonnee worden geraakt. En dat zijn allemaal kiezers. De overheid krijgt woningeigenaren niet in de actiestand.

Het schiet niet op
Ook de markt faalt om met een aantrekkelijk aanbod voor woningeigenaren te komen. Marktpartijen in de bouw- en installatiesector zijn vooral gericht op nieuwbouw en renovatie van corporatiewoningen en hebben geen integraal aanbod voor woningeneigenaren in de bestaande bouw. Het aanbod is totaal versnipperd op onderdelen, de transactiekosten per woning zijn hoog, en bovendien is de kwaliteitscontrole op het aanbod niet op orde.

  “Overheid en markt falen om woningeigenaren in de actiestand te krijgen”

Er valt veel meer te zeggen over de interactie tussen overheid en markt richting verduurzaming van de gebouwde omgeving. Vooralsnog is de constatering echter dat het totaal niet opschiet zo.

Een nieuw model, met nieuwe spelregels

Het huidige model dat wordt gedomineerd door overheid en markt is over de datum, omdat het de samenleving op de bank houdt als consument, kiezer en belastingbetaler. Burgers hebben geen intrinsieke motivatie om in beweging te komen, omdat de samenleving geen deel uitmaakt van het spel.

De sleutel voor een versnelling van de energietransitie in de gebouwde omgeving ligt in het vergroten van het maatschappelijk organisatievermogen van woningeigenaren dat functioneert op basis van intrinsieke motivatie. Er is een driehoekje nodig om snelheid te maken, van overheid, marktpartijen en samenleving. Dat betekent een nieuw model met nieuwe spelregels!

“ Collectieven van woningeigenaren moeten een veel steviger rol krijgen. Lees hier opiniestuk @SiwardZomer en @GerwinVerschuur ”
Tweet this!

 

Breng collectieven van woningeigenaren in de positie dat ze volwaardig mee kunnen spelen. Stel ze om te beginnen in staat om eigenaar te zijn van het vraagstuk. De woningeigenaren hebben er met de aankondiging dat het aardgastijdperk zijn einde nadert, een zorg bij. Want wat gaat dit voor hun woning en voor hun buurt betekenen? Die zorg kan productief zijn als bewoners worden ondersteund in het zoeken naar goede oplossingen, en in het realiseren en evalueren ervan. Overheid en bedrijfsleven kunnen hun ondersteuning richten op het versterken van het eigenaarschap in een buurt, en het opbouwen van het maatschappelijk organisatievermogen van een buurt.

Het nieuwe model kan er dan als volgt uit gaan zien.

  1. De gemeente brengt bewoners van een buurt in de positie dat ze gezamenlijk een warmteplan gaan maken.
  2. Buurtbewoners maken een warmteplan. Ze worden daarbij ondersteund door professionals.
  3. De gemeente integreert het warmteplan van een buurt in het totale energietransitieplan van de gemeente en de regio.
  4. Buurtbewoners maken een uitvoeringsplan. Ze worden daarbij ondersteund door professionals.
  5. In een maatschappelijke aanbesteding worden marktpartijen uitgedaagd om met een geïntegreerd aanbod voor de buurt te komen. Het collectief van woningeigenaren is de opdrachtgever. Ze worden ondersteund door professionals om de aanbiedingen te kunnen beoordelen en om tot contractering over te gaan.
  6. Marktpartijen gaan over tot uitvoering.
  7. Buurtbewoners hebben een rol in het toezicht op de uitvoering, en de kwaliteitscontrole. Zij worden daarin ondersteund door professionals.
  8. Buurtbewoners hebben een rol in het beheer van de installaties, het goed gebruik ervan en in het onderhoud. Zij worden daarin ondersteund door professionals.

De rol van lokale energie coöperaties

We zien dat het maatschappelijk organisatievermogen in de energiesector zich kanaliseert in de vorm van lokale energiecoöperaties. Enkele daarvan zijn ook in de positie om bovenstaande model in de aardgastransitie door te ontwikkelen tot werkbaar model. Dat gebeurt in de vorm van concrete pilots, in het kader van de Green Deal Aardgasvrije Wijken, en in regionale aanpakken zoals in de Wijken van de Toekomst in de provincie Gelderland.

                “De coöperatieve beweging als geheel zal een steile leercurve door moeten maken om vanuit de pioniersfase naar een professionele en kwalitatief sterke waardepropositie voor bewoners te komen.”

De coöperatieve beweging als geheel zal een steile leercurve door moeten maken om vanuit de pioniersfase naar een professionele en kwalitatief sterke waardepropositie voor bewoners te komen. De professionalisering van coöperatie-mensen kan vorm krijgen in het model dat nu in Gelderland wordt uitgewerkt, met een basistraining voor beginners, een werkplaats voor kennisdeling van mensen die het al doende aan het leren zijn, en een expertpool van mensen met beproefde kennis en ervaring, die een bepaald kwaliteitsniveau verzekeren. Verschillende landelijk opererende partijen bundelen nu hun krachten in een landelijke ondersteuningsstructuur Energie Samen. Die krachtenbundeling leidt tot borging van betaalbaarheid, kwaliteit en samenwerking.

Een nieuwe markt ontstaat

De rol van de energiecoöperaties is dan ook geen vervanging van de markt. Er ontstaat juist een nieuwe markt. Deze markt is op te delen in twee soorten. De begeleidingsmarkt – professionals die bewoners en gemeenten onafhankelijk begeleiden met hun expertise – en een uitvoeringsmarkt – professionals die inschrijven op de maatschappelijke tenders om de wijkgerichte besparingsactiviteiten uit te voeren.

Deze aanpak koppelt versterking van het lokale organisatievermogen van de burgers, aan een robuuste coöperatieve ondersteuningsstructuur. Daarmee kan een aantal knelpunten worden opgelost. De hier bepleitte aanpak mobiliseert de vraag naar verduurzaming van de gebouwde omgeving.  Het ontwikkel- en leertraject legt een stevige basis  voor professionaliteit van de inbreng van burgers en energiecoöperaties. De ondersteuningsstructuur bundelt de vraag voor financiers en aanbieders.
______________________________________________________________________________
Siward is directeur van ODE Decentraal. Daarnaast is hij voorzitter van coöperatieve vereniging De Windvogel en bestuurder van de Europese federatie van energiecoöperaties REScoop.eu en in zijn eigen buurt (Watergraafsmeer) bestuurder van warmtecoöperatie Meer-Energie.
______________________________________________________________________________
Gerwin is een sociaal ondernemer die in co-creatie werkt aan het zelforganiserend vermogen van de samenleving. Hij is directeur-bestuurder van Coöperatief Energie Dienstenbedrijf Rivierenland en algemeen directeur van Energiebedrijf Thermo Bello.
______________________________________________________________________________
Tijdens de serie over de energietransitie, deelt NRC Live regelmatig (opinie)stukken van onze sprekers.

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!