Een duurzame kringloop kan niet grondgebonden zijn

De natuur creëert met eindige elementen een ongelimiteerde overvloed door het principe van kringlopen. Het idee van kringloop landbouw is dan ook een mooie visie van minister Schouten. Echter, is een natuurlijke kringloop per definitie niet grondgebonden. Laat staan gebonden aan een willekeurig stukje grond wat door mensen wordt afgebakend, zoals een regio, provincie of land. Het grootste probleem daarbij is dat onze grond leeg is. Door onze blik van groen naar blauw te verleggen vergroten we onze mogelijkheden.

Scheikunde was niet mijn favoriete vak op school, ik hield me liever bezig met de grote problemen van de wereld. Het heeft ongeveer 25 jaar geduurd voordat ik door had dat scheikunde eigenlijk al onze problemen als samenleving beknopt samenvat. Zowel het klimaatprobleem als de dreigende voedselcrisis komen neer op het verplaatsen van deeltjes in de verkeerde richting.

 Er zal juist meer lokaal verbouwd moeten worden om netto hetzelfde te kunnen produceren.

Want we blijven vaste koolstof C uit de grond verplaatsen naar vliegende en drijvende koolstof (CO2) in de lucht en in de zee. Nutriënten zoals nitraat, fosfaat, sulfaat -en vele andere deeltjes- die voor elk organisme onmisbaar zijn, hebben we uit de bodem laten lekken en zijn naar zee uitgevloeid. Dat heeft er voor gezorgd dat onze grond aan netto CO-2 heeft verloren. Het is dus in eerste instantie zaak om dat proces om te keren: regeneratie noem ik dat. Een belangrijke factor daarbij is rust. Dit staat haaks op grondgebonden landbouw, want er zal juist meer lokaal verbouwd moeten worden om netto hetzelfde te kunnen produceren.

De zee is onderdeel van denken in kringlopen

Voor het denken in kringlopen moeten we ook de zee meerekenen. Dan praat je over een schaalgrootte die bijna niet voor te stellen is. Zo kan het goed zijn dat onze Nederlandse meststoffen het Nederlandse zeewier en plankton voeden in de Noordzee, die bij Noorwegen vervolgens in een passerende bultrug terecht komen, die het vervolgens in de Stille Zuidzee weer uitpoept. Voor een land dat voor 1/4 uit zeeoppervlak bestaat is het dus van de zotte om de zee niet in onze kringlooplandbouw te betrekken. Daarom zouden we niet alleen een duurzame landbouw na moeten streven, maar ook een duurzame aquacultuur.

Zeewier is kampioen deeltjes aantrekken

We moeten daarbij ook voorbij onze territoriale wateren kijken. Want laten we eerlijk zijn, we moeten niet alleen toekomstige generaties Nederlanders voeden, maar ook het hoofd bieden aan een groeiende internationale vraag, stijgende voedselprijzen en vrije handel. Dat valt niet te rijmen met het doel van grondgebonden landbouw. Zolang Nederland een exportland is zullen wij nutriënten moeten aantrekken om onze gewassen te kweken. Tegelijkertijd moeten we af van onze kunstmestverslaving, want dit draagt negatief bij aan het verplaatsen van C-tjes naar lucht en water. Dit lijkt haaks op elkaar te staan, tenzij we verder kijken dan de polder.

Ook hier biedt de zee soelaas. Zeewier is namelijk kampioen deeltjes aantrekken. Sommige kelpsoorten groeien wel een halve meter per dag, als je je adem lang genoeg kunt inhouden kun je het letterlijk zien groeien. Bij die groei wordt CO2 uit het water getrokken, dat is weer gunstig voor het koraal en andere soorten die last hebben van verzuring. En net als land planten hebben zeewieren ook de capaciteit om zelf scheikunde te bedrijven en van al die C-tjes complexe suikers, vetten en eiwitten te maken. Daar hebben ze ook nog wat andere elementen voor nodig, die halen ze uit het water. Hetzelfde water waar onze landbouw afvalstoffen in terecht komen.

In sommige delen van de wereld veroorzaakt het overschot aan zeewier nu al behoorlijk wat overlast zoals bij de Golf van Mexico en dichter bij huis in Bretagne, en de Kanaaleilanden. Dat overschot is bij uitstek geschikt om ons nutriënten tekort aan te vullen.

Zeewier heeft een positief effect op de richting van C-tjes

Zeewier zal als gevolg van klimaatverandering en vervuiling ook nog eens toenemen. In sommige delen van de wereld veroorzaakt het overschot aan zeewier nu al behoorlijk wat overlast zoals bij de Golf van Mexico en dichter bij huis in Bretagne, en de Kanaaleilanden. Dat overschot is bij uitstek geschikt om ons nutriënten tekort aan te vullen. In tegenstelling tot kunstmest heeft zeewier een positief effect op de richting van C-tjes.

Uiteindelijk zou het doel van de minister dus niet moeten zijn om de landbouw te binden aan een willekeurig stuk grond, een die waarschijnlijk al flink is uitgeput. Het doel zou moeten zijn om een duurzaam regeneratief voedselproductie systeem te creëren. Daar hebben we een gesloten kringloop voor nodig, en dat vraagt om een groen-blauwe, met een visionaire minister die naar de horizon durft te kijken. Dat gaat trouwens het best aan zee.



Zairah Khan is oprichter van Stichting BlueO2 (klimaatoplossingen uit zee) en is spreker tijdens de AgriFood Conferentie op 6 juni 2019.

Lees meer over AgriFood 2019

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!