Duurzamer eten begint bij een stevige basis

Er zijn gelukkig veel ontdekkingsreizigers op de zoektocht naar meer duurzaam voedsel. Een heilige graal is er niet, wel simpele leefregels.

Allerlei producten worden aangedragen als oplossing. Zeewierburgers, eendenkroos, quinoasmoothies, speltcrackers,  kweekvlees, krommekomkommersoep, meelwormenmeel, ledlichtsalades, zoeteaardappelfrieten, bloemkoolpizzabodems, bierbostelbrood, amandelmelk, biologische groentenchips, et cetera. Prachtige innovaties, maar ik betwijfel of we daarmee de wereld gaan redden.

“Zeewierburgers, eendenkroos, quinoasmoothies, krommekomkommersoep, ledlichtsalades, amandelmelk, et cetera. Prachtige innovaties, maar ik betwijfel of we daarmee de wereld gaan redden.”

Deze producten geven de suggestie dat duurzamer eten heel moeilijk, ingewikkeld, duur en exclusief is. Alleen bereikbaar voor diegenen die echt nadenken over de toekomst en wat ze eten en de adresjes kennen waar de foodhubs en startups van de toekomst hun laatste vindingen aan de vrouw brengen.

“Duurzaam eten begint bij een stevige basis. Lees opiniestuk dat Corné van Dooren @duurzaameten schreef voor @nrclive”
Tweet this!

Leefregels voor iedereen

Maar willen we echt als Nederland duurzamer gaan eten, is het zaak dat iedereen mee gaat. Dat iedereen weet dat hun dagmenu en hun supermarktmandje de impact op de aarde kan verlagen. Dan hebben we simpele leefregels nodig, die elk kind kan onthouden en iedereen kan toepassen. Adviezen die je in de lift kunt uitleggen of in een tweet kunt delen.

Daarom was ik blij met het rapport van de Gezondheidsraad, Richtlijnen Goede Voeding ecologisch belicht, dat in 2011 met vier duidelijke adviezen kwam:

  • Gebruik een minder dierlijke, meer plantaardige voeding.
  • Eet minder niet-basisvoedingsmiddelen als je te zwaar bent (producten buiten de Schijf van Vijf, zoals ‘dranken en producten met suiker, snoep, koek en snacks’)
  • Verminder voedselverspilling
  • Doe iets aan de (inmiddels herziene) aanbeveling om twee keer per week vis te eten.

Logisch, onderbouwd en helder. De aanbeveling om te eten volgens een meer plantaardig en minder dierlijk voedingspatroon werd ook de kern van de nieuwe Richtlijnen Goede Voeding 2015. Die is uitgewerkt in richtlijnen voor de voedingsmiddelen groente en fruit, vlees, vis, noten, peulvruchten, graanproducten, boter en olie, dranken, alcohol en keukenzout.

Maximaal vleesadvies

Deze adviezen heeft het Voedingscentrum vertaald in de Schijf van Vijf. Zo kwam er voor het eerst in 75 jaar voedingsvoorlichting een maximaal vleesadvies. Dit bestaat uit het advies om niet meer dan 500 gram vlees per week te eten, waarvan maximaal 300 gram rood vlees (rund en varken). En het visadvies werd teruggeschroefd van twee keer per week, naar één keer per week, met de voorkeur voor duurzaam gevangen of gekweekte vis.

Minder vlees eten geeft het grootste milieueffect in je menu, maar dat is niet het enige. In ons huidige voedingspatroon hebben de voedingsmiddelen die niet in de Schijf van Vijf staan ook een behoorlijk aandeel in onze impact, en vooral de alcohol, suikerhoudende dranken, koek en snacks. Voor je gezondheid en voor het milieu kun je die het beste matigen.

Je kunt gewoon terug naar de niet-sterkbewerkte producten uit Schijf van Vijf: granen, brood, aardappelen, peulvruchten, groenten, fruit, melk, vis, oliën, noten. En gewoon niet teveel eten. Zo simpel is het.

“Gewoon terug naar granen, brood, aardappelen, peulvruchten, groenten, fruit, melk, vis, oliën, noten. En gewoon niet teveel eten. Zo simpel is het.”

Traditionele lagelandenmenu is zo gek nog niet

De afgelopen zes jaar heb ik mij verder verdiept in de eigenschappen van gezonde en duurzame voedingspatronen. Een van mijn conclusies was dat het traditionele lage-landenmenu zo gek nog niet was. OK, onze grootouders aten ook te weinig groenten en te zout, maar ze aten meer volgens de adviezen en gooiden minder eten weg.

Gewoon brood, aardappels, groenten van het seizoen, bonen, pap, appels en peren. En alle lekkernijen speciaal voor zon- en feestdagen. Maar we eten tegenwoordig alsof het elke dag een feestdag is. We vieren nog wel  carnaval, maar we hebben de vleesloze vastenperiode verbannen.

Een andere belangrijke bevinding is de rol van ‘staple foods’ (hoofdvoedsel). Als je een voedingspatroon wilt met een lage milieudruk, is het belangrijk om je energie te halen uit hoofdvoedsel. Ik ontdekte namelijk dat aardappelen, graanproducten (tarwe, haver, rogge) en brood een hele lage milieudruk per kilocalorie hebben.

“Staple foods als aardappelen, graanproducten (tarwe, haver, rogge) en brood hebben een hele lage milieudruk per kilocalorie”

Heel wat ‘groene’, bewuste consumenten laten deze producten juist weg en vullen hun bord met hippe groenten, zoete aardappel en lunchgerechten. Maar heel veel groenten eten is niet de milieuvriendelijkste oplossing, ze hebben juist hoge milieudruk per kilocalorie. Voor een duurzaam voedselpatroon heb je een stevige basis nodig van graanproducten, brood en aardappel.

Les van vorige generaties

Nu zeg ik niet dat we terug moeten naar die goede oude tijd, maar wel dat we een les van vorige generaties kunnen leren. We hoeven niet meer zoveel brood en aardappels als zij  te eten, omdat we minder fysieke arbeid hoeven te doen. De les is dat ons eten ecologisch duurzaam is als het ingebed is in ons gematigde zeeklimaat, past bij wat op onze bodem en in onze wateren kan groeien en vorm heeft gekregen in onze eetcultuur.

Een eetcultuur waar nou eenmaal insecten en zeewier niet voor de hand liggen, maar bonen, vis en ei wel. Dan is een vuistregel om minstens 80% van je boodschappen uit lokale basisvoedingsmiddelen te laten bestaan zo gek nog niet en kun je de overige 20% gebruiken om te experimenteren met de wat meer exotische, innovatieve producten, of af en toe te vullen met je quilty pleasures. En natuurlijk minstens de helft van de dagen zonder vlees.


Corné werkt sinds 2007 bij het Voedingscentrum. Hij houdt zich bezig met voedselverspilling, keurmerken, dierenwelzijn, milieu-impact van eten en transparantie. Hij studeerde Voeding en Gezondheid aan de Wageningen University. Hij is op 20 maart 2018 gepromoveerd aan de Vrije Universiteit Amsterdam op de gelijktijdige optimalisatie van de voedingskundige kwaliteit en ecologische duurzaamheid van voedingspatronen. Hij heeft deelgenomen aan diverse adviescommissies en geeft regelmatig gastcolleges aan verschillende hogescholen en universiteiten.


In aanloop naar ons AgriFood & Tech event delen wij regelmatig opiniestukken van onze sprekers.

Bekijk programma

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!