Docenthelden in nieuwe rol

– 5 minuten leestijd –


Babs is research fellow bij lectoraat Strategic Development in Creative Business en docent en onderwijsontwikkelaar bij de hogeschool Inholland. Met haar onderzoeksproject ‘De docent als held’ doet zij onderzoek naar de veranderende rol van docenten. Volgens Babs is het belangrijk dat organisaties ook strategische invulling geven aan deze veranderende rollen, maar hoe?


De wereld om ons heen verandert continu in een hoog tempo. Dus vraagt ook de steeds complexer wordende onderwijsomgeving om continue veranderingen. In deze nieuwe context dienen ook docenten een nieuwe rol vervullen. Zijn er barrières die we moeten overwinnen om deze nieuwe rollen aan te laten sluiten op de veranderende omgeving? En zo ja, welke? Wat is er nodig om nieuwe docenthelden te creëren?

Grote maatschappelijke ontwikkelingen zoals digitalisering, globalisering en flexibilisering hebben invloed op de steeds complexere onderwijsomgeving. Volgens Michael Barber van het London Institute for Public Policy Research zullen de kosten in het hoger onderwijs wereldwijd sneller toenemen dan de inflatie, terwijl de waarde van de diploma’s daalt, de concurrentie toeneemt door de opkomst van private aanbieders en het toenemende gratis onlineaanbod. Clayton Christensen van Harvard University voegt daaraan toe dat de gratis onlineaanbieders (zoals MOOC’s) zorgen voor de klassieke disruptive innovation in het onderwijs. Ook de steeds meer gevarieerde studentpopulatie leidt ertoe dat het onderwijs in de toekomst verandert, zoals de  Onderwijsraad stelt; studenten blijven hun “leven lang leren”.

“Grote maatschappelijke ontwikkelingen zoals digitalisering, globalisering en flexibilisering hebben invloed op de steeds complexere onderwijsomgeving”

Het wordt voor onderwijsinstellingen in de toekomst steeds belangrijker om wereldwijde online samenwerkingen aan te gaan om kennis te delen en verder te ontwikkelen. Daarentegen is een onderscheidend aanbod essentieel voor een goede concurrentiepositie. Onderwijsinstellingen kunnen zich onderscheiden door samen te werken met experts uit het regionale werkveld. De experts kunnen samen met docenten en studenten onderzoek doen en kennis vergaren. Onderwijsinstellingen kunnen zich echter ook onderscheiden door de kwaliteit van hun docenten.

“Het wordt voor onderwijsinstellingen in de toekomst steeds belangrijker om wereldwijde online samenwerkingen aan te gaan om kennis te delen en verder te ontwikkelen”

De kwaliteit van onderwijsinstellingen wordt steeds meer zichtbaar door beoordelings- en ratingsites als hbobachelors.nl en studiekeuze123.nl. Potentiële studenten gebruiken deze sites nu al veelvuldig voor hun keuze. Beoordeelmijnleraar.nl is een van de eerste beoordelings- en ratingsite voor docenten en het zal niet lang duren voordat elke individuele docent een rating heeft op internet. Dat heeft niet alleen vergaande gevolgen voor de manier waarop het onderwijssysteem is georganiseerd, maar ook voor de rol van docenten. Die sites kunnen invloed uitoefenen op de keuze voor een instelling. Ook kunnen studenten voorkeuren ontwikkelen voor docenten met hoge ratings of veel likes. Deze voorkeuren van studenten zijn van invloed op de wijze waarop kennis wordt aangeboden en door wie en dus ook op de rollen die docenten zullen gaan vervullen.

Helden
De Oude Grieken schreven in hun mythes en sagen over helden. De term held wordt gebruikt voor bewonderenswaardige personen. Hoewel het onderwijs al sinds de Oude Grieken niet veel is veranderd, zorgen de eerder genoemde ontwikkelingen nu wel voor veranderingen. En de veranderingen hebben direct invloed op de rol van de docent. Docenten zullen zich moeten blijven ontwikkelen om hun nieuwe rol te laten aansluiten op het onderwijs in de toekomst. Maar hoe? Wat is er nodig om nieuwe docenthelden te creëren, die door studenten worden bewonderd en waar studenten graag les van krijgen?

“Wat is er nodig om nieuwe docenthelden te creëren, die door studenten worden bewonderd en waar studenten graag les van krijgen?”

Een eenduidig antwoord op bovenstaande vraag is niet zomaar te geven. Niemand weet precies op welke termijn en waar er in de toekomst behoefte aan is, welke rollen een prominente plek gaan innemen en welke vaardigheden individuele docenten zich nog moeten eigen maken om hun toekomstige rol te kunnen vervullen. Onderzoekers geven verschillende visies op de toekomstige docentrol, maar kunnen geen heldere richting geven. Volgens Jeong Park zal de docent in een online classroom een gelijkwaardiger relatie met de student krijgen. De Onderwijsraad stelt dat door de flexibilisering, het centraal stellen van de student en de nadruk op persoonsvorming de rol van de docent verandert van kennisexpert in een meer coachende rol. Door internet is kennis reeds realtime beschikbaar via de smartphones. De docent zal hierdoor dus een andere rol dan alleen kennisdeler moeten gaan vervullen.

Barrières overwinnen
Om nieuwe rollen aan te laten sluiten op de veranderende situatie zullen er een aantal barrières moeten worden overwonnen. Die barrières kunnen zich zowel vanuit de onderwijsorganisaties opdoen als ook vanuit de docenten zelf. Welke dat precies zijn, dient nader onderzocht worden. Het vraagt om flexibiliteit en bereidheid van alle betrokkenen en gezamenlijk leren en onderzoeken om deze barrières te herkennen. Daarnaast kan men zich afvragen bij wie het initiatief moet liggen om eventuele barrières op te heffen. Onderwijsinstellingen zijn al bezig om kwaliteitsslagen te maken en nemen stappen om docenten voor te bereiden op hun rol in de toekomst. Toch zouden onderwijsinstellingen meer moeten onderzoeken wat docenten nodig hebben om hun rol in de toekomst te kunnen blijven vervullen.

Het initiatief ligt echter niet alleen bij de beleidsmakers, maar juist ook bij de docenten, zoals reeds eerder is gesteld in “De Docent als Held” in Thema Hoger Onderwijs. De innovators onder de docenten nemen al initiatieven om zich te ontwikkelen in hun toekomstige rol. Zij omarmen de nieuwe digitale mogelijkheden. Ze maken al volop gebruik van bijvoorbeeld gamification, onlinevideo’s en connected learning om zo meer tijd over te houden voor het coachen van de student. Zij stellen zich flexibel op en gebruiken nieuwe mogelijkheden om te motiveren en inspireren. Beleidsmakers moeten deze innovators onder docenten zien te vinden en samen met hen verder onderzoeken wat er nodig is, zodat ze in hun rol van docentheld kunnen excelleren in de toekomst


In aanloop naar onze events deelt NRC Live(opinie)stukken van onze sprekers. Lees hier alle opiniestukken terug.

Bekijk programma