De Uber van de zorg

Je zou het misschien niet zeggen, maar het Nederlandse zorgsysteem staat aan de vooravond van significante disruptie. Het valt moeilijk te zien, omdat de zorg te stevig vastgeroest zit in het huidige businessmodel. Dit systeem maakt ons lui en mede daardoor zijn we de afgelopen jaren niet in staat geweest om te innoveren, afgezien van kleine verbeteringen hier en daar. De échte innovatie komt dan ook uit het buitenland, waar platform businessmodellen steeds meer de overhand nemen.

“het NL zorgsysteem staat aan vooravond van significante disruptie, lees inspirerend opiniestuk @patrickpijl @nrclive”
Tweet this!

Op het gebied van zorg hebben we het maar makkelijk. We gaan naar de huisarts als we ergens last van hebben en die verwijst ons door naar een specialist als dat nodig is. De verzekeraars betalen de rekening en wij een premie. Zorgaanbieders binnen dit “pijplijn-business model”, netjes vastgelegd in wet- en regelgeving, proberen zoveel mogelijk diensten in house te hebben. Innovatie bestaat uit procesoptimalisatie en het uitbreiden van het aanbod. Makkelijk, maar je wordt er ook lui van.

Innovatie bestaat uit procesoptimalisatie en het uitbreiden van het aanbod. Makkelijk, maar je wordt er ook lui van.

Van verregaande innovatie is in deze structuur namelijk nauwelijks sprake. De infrastructuur ligt er, zorg is voor de meeste mensen toegankelijk en de kosten zijn voor de meeste mensen op te hoesten. Er is, met andere woorden, geen drijfveer voor de zorgaanbieders om tot radicale innovatie over te gaan. Ze ervaren geen directe relatie tussen probleem, de waarde die ze toevoegen en de compensatie. De verzekeraar bepaalt, betaalt per bezoek en roomt het af.

Innovatie als noodzaak

Hoe anders is het aan de andere kant van de wereld. In veel Aziatische landen is laagdrempelige zorg bijvoorbeeld totaal niet vanzelfsprekend. Veel landen kennen een enorme bevolkingsgroei en lage inkomens. Probeer hen maar eens van betaalbare en toegankelijke zorg te voorzien. Dan moet er baanbrekend worden gedacht en ontstaat er een voedingsbodem voor innovatie. Men gaat buiten de bestaande kaders van het huidige systeem denken, en dat zou hier ook moeten gebeuren.

Men gaat buiten de bestaande kaders van het huidige systeem denken, en dat zou hier ook moeten gebeuren.

Zo ontstond RingMD, een startup die zich ten doel stelde om zorg toegankelijker te maken voor armere mensen. Oprichter John Fulcher liet zich inspireren door zijn reizen in Indonesië, waar veel mensen slechte toegang hebben tot essentiële zaken als schoon drinkwater, maar wel een smartphone hebben. Hij besloot daar gebruik van te maken. Via de app van RingMD kunnen aangesloten patiënten direct in contact komen met medische specialisten en een consult regelen via een video-call, zodat er een diagnose gesteld kan worden. Het systeem werkt zelfs samen met een armband die data als hartslag, bloeddruk en temperatuur naar de arts stuurt.

(Zelf)diagnose via de smartphone

In de tussentijd zijn klantbehoeftes en technische mogelijkheden over de hele wereld ook veranderd. Patiënten hebben veel meer toegang tot medische kennis via het internet en kunnen dus zelf al een idee krijgen van wat er aan de hand is. Daarnaast zorgen digitalisatie en technologische ontwikkelingen ervoor dat wachttijd verdwijnt en we steeds minder geduld hebben. Patiënten willen niet wachten tot ze een verwijzing naar het ziekenhuis krijgen, ze willen nu een specialist spreken. Privéklinieken als Raffles Medical Group springen hierop in door het mogelijk te maken om via hun website rechtstreeks bij een specialist aan te kloppen. Of het nu een kinderarts of uroloog is. De bezoeker krijgt een compleet profiel van de arts te zien en kan zelf een keuze maken bij wie hij of zij terecht wil.

Patiënten willen niet wachten tot ze een verwijzing naar het ziekenhuis krijgen, ze willen ‘nu’ een specialist spreken.

De platformen komen eraan

De bovenstaande initiatieven zijn voorbeelden van platform businessmodellen, die vraag en antwoord digitaal verbinden. Vergelijk het met Uber: in plaats van ‘taxi!’ te roepen vanaf de stoep, regel je vervoer vanaf je smartphone. Chauffeur en klant vinden elkaar online. Zo kan het ook in de zorg. Sterker nog, hier kan het zorgen voor betere bereikbaarheid – zowel fysiek als in tijd –, snellere hulp en veel lagere kosten. Het zou zelfs kunnen betekenen dat we rigoureuze zorgvragen gaan stellen die tot nu toe ondenkbaar zijn. Je zou je bijvoorbeeld kunnen afvragen of het wel nodig is om een lokale huisarts te hebben. En of een patiënt enkel geholpen is met een medische specialist. Misschien kan een medepatiënt als ervaringsdeskundige ook hulp bieden. Natuurlijk is het onzeker wat de Uber van de zorg wordt. In Nederland zijn er een aantal initiatieven om klantgerichter te werken, zoals bij verschillende ziekenhuizen en zorgaanbieders. Hoewel dit nieuwe inzicht toegejuicht moet worden, zal het geen grootschalige veranderingen teweegbrengen in het systeem. Terwijl die wel om de hoek staan. We moeten groter denken.

Op het gebied van wet- en regelgeving wordt het tijd om te bedenken hoe het nieuwe systeem gefinancierd gaat worden.

Van pijplijn naar platform

Het platform-model of beter bekend als het Uber model doet binnen allerlei branches haar intrede en het is een kwestie van tijd voordat de zorg er ook mee te maken zal krijgen. Met dat vooruitzicht doen zorgaanbieders en de politiek er goed aan om zichzelf een aantal belangrijke dingen af te vragen. Hoe ziet ons model er uit als we helemaal opnieuw zouden beginnen? Hoe kunnen we echt groot denken door significante kosten te besparen? Wat kunnen we leren van het buitenland?  Op het gebied van wet- en regelgeving wordt het tijd om te bedenken hoe het nieuwe systeem gefinancierd gaat worden. Wordt er überhaupt betaald? Zelfs in ons luilekkerland moet iemand de rekening oppakken, toch?


Patrick van der Pijl is CEO van Business Models Inc., een internationaal design en strategie bureau, producent van de wereldwijde bestseller Business Model Generation en auteur van Ontwerp een Betere Business. Hij heeft een passie voor business model innovatie en helpt ondernemers, leiders, rebellen en bedrijven businessmodel te innoveren en een strategie voor de toekomst te ontwerpen.


In aanloop naar en tijdens de serie over De Toekomst van Zorg deelt NRC Live iedere week opiniestukken van onze sprekers.

Bekijk het programma

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!