De onverwachte gevolgen van de zelfrijdende auto

Gaan zelfrijdende voertuigen, die we bovendien niet langer in eigendom hebben, het ov, fietsen, brommen en lopen straks verdringen? Over tal van toekomstbeelden was lang het idee ‘dat het niet zo’n vaart zal lopen’. Maar op het gebied van mobiliteit gaan veel ontwikkelingen ineens heel snel. Nieuwe diensten duiken op en gooien bestaande businessmodellen omver.

Het sleutelwoord is hier MaaS: mobility as a service. Om van A naar B te komen, hoef je zelf geen vervoermiddel te bezitten, maar leveren andere partijen je die. Zoals Uber, Waymo, Felyx (e-scooters) of nieuwkomer Bird dat elektrische steps in verschillende Europese steden aanbiedt.

MaaS houdt in dat je heel flexibel gebruik maakt van verschillende vervoermiddelen die voor jou naadloos op elkaar aansluiten. Het kan een revolutie in de organisatie van mobiliteit veroorzaken. Aanjagers van MaaS zijn digitalisering, big data, deeleconomie, automatisering en verduurzaming.

Zevenmijlslaarzen
De ontwikkelingen gaan snel. Waymo begon in 2009 als een project van Google met zelfrijdende auto’s. Na jaren van technologieontwikkeling en experimenteren is intussen zeven miljard mijl gesimuleerd gereden en tien miljoen mijl op de openbare weg afgelegd.

In 2017 konden de inwoners van Phoenix, Arizona kennismaken met een zelfrijdende minivan van Chrysler. Inmiddels heeft Waymo bij Chrysler een bestelling lopen van ruim 60.000 minivans. En Jaguar levert de komende jaren 20.000 zelfrijdende auto’s van het type I-PACE.

Dat betekent een indrukwekkend wagenpark dat de mobiliteit in Amerikaanse steden drastisch gaat veranderen en grote impact kan hebben op de ruimtelijke ordening.

Het gemak van de e-scooter
In Nederland zie je ook nieuwe mobiliteitsopties opkomen. In mijn woonplaats Rotterdam heb ik een fiets en uitstekend ov. Waarom zou ik een e-scooter van de startup felyx gebruiken?

Tot ik laatst met iemand met de auto de stad inging maar plots terug moest. Dan is het echt een uitkomst. App openen, op je scherm zien waar de dichtstbijzijnde scooter staat, wegrijden en achterlaten op de plek van bestemming. Puur gemak en gebruiksvriendelijkheid. En die twee zijn bepalend voor het succes van een nieuwe dienst. Ineens zie je een paar honderd scooters in de stad rijden.

Deze dienst met e-scooters past ook in de trend om gehuurde fietsen, scooters en auto’s niet langer naar de oorspronkelijke plek retour te brengen, maar ze te parkeren na een enkele reis. Daar staat het voertuig weer klaar voor de volgende gebruiker.

“App openen, op je scherm zien waar de dichtstbijzijnde scooter staat, wegrijden en achterlaten op de plek van bestemming. Puur gemak en gebruiksvriendelijkheid”

Hoe hard het kan gaan bewijst Bird, dat amper een jaar na de start in de VS al ruim twee miljoen geregistreerde gebruikers telde. In Parijs waren dat er binnen twee maanden 50.000. Steeds meer Europese steden volgen. Veel gemak, lage kosten, overal parkeren en tijdwinst.

Kantelpunt
Wat betekenen deze ontwikkelingen voor steden en agglomeraties, het wegennet, ruimtelijke ordening, het energiesysteem? Want MaaS verandert het mobiliteitssysteem en dat heeft weer gevolgen voor andere domeinen.

“Als we straks massaal in de (zelfrijdende) deelauto stappen, wat zijn dan de gevolgen voor het openbaar vervoer? Die kunnen desastreus zijn”

We staan in Nederland inmiddels voor een kantelpunt. De effecten van nieuwe concepten die op de markt komen worden onderschat. Als we straks massaal in de (zelfrijdende) deelauto stappen of op de deelfiets, -scooter of -step, wat zijn dan de gevolgen voor het openbaar vervoer? Die kunnen desastreus zijn en grote, langjarige investeringen onrendabel maken.

De keuze tussen een auto op afroep voor de deur of lopen naar tram of trein zou voor sommige OV-verbindingen wel eens heel ongunstig kunnen uitvallen. Aan de andere kan het ook juist makkelijker worden om met het ov te reizen. Bovendien zijn bepaalde verbindingen nu al heel druk.

Automatische auto verdringt fiets
En worden de wegen nu een stuk voller met meer files tot gevolg of rijdt alles straks geautomatiseerd juist efficiënter? Voor de provincie Noord-Holland en Vervoerregio Amsterdam hebben we samen met Arcadis onderzoek gedaan en scenario’s uitgewerkt. Zij willen weten welke gevolgen verregaande automatisering van rijtaken heeft op de gebieden sociaal, economisch, ruimtelijk en mobiliteit. Verschillende vragen doemen op: hoe automatisch wordt de auto echt en zijn mensen bereid voertuigen te delen en afstand te doen van het bezit van een auto?

In bijna alle scenario’s waarin we uitgaan van volledig automatisch rijdende auto’s, neemt het aantal afgelegde kilometers toe en verslechtert de doorstroming, met name in de stedelijke gebieden. Alternatieven als ov, fietsen en lopen worden in meer of mindere mate verdrongen. Het wordt nu eenmaal goedkoper en makkelijker om met de auto te gaan. We moeten er dus nu al over nadenken hoe we hiermee willen omgaan.

“In bijna alle scenario’s waarin we uitgaan van volledig automatisch rijdende auto’s, neemt het aantal afgelegde kilometers toe en verslechtert de doorstroming”

Overheid: faciliteren en stimuleren
MaaS kan heel positieve effecten hebben, zeker als mensen bereid zijn de verschillende vervoersopties die hun ter beschikking staan veel beter benutten. MaaS kan ook consequenties hebben die we liever niet willen.

Overheden en ov-bedrijven zullen zich beter moeten voorbereiden op wat er – vaak onverwacht en sneller dan gedacht – aankomt. Steden moeten een visie opstellen over hoe om te gaan met de ontwikkeling van het mobiliteitssysteem. Weten ze hoeveel parkeerruimte er straks vrijkomt als de zelfrijdende auto gemeengoed is en wat daar concreet de gevolgen van zijn?

Tegelijkertijd doet de overheid er goed aan ruimte te geven om nieuwe MaaS-diensten zoals deelconcepten van de grond te laten komen en ervan te leren. Stimuleren en faciliteren bevordert bovendien innovaties door het Nederlandse bedrijfsleven.

We moeten met elkaar samenwerken om te zorgen dat er meer mobiliteitsopties komen voor iedereen en dat het gebruik ervan bijdraagt aan een aantrekkelijke en duurzame leefomgeving.


Tijdens de NRC Live Serie over de toekomst van mobiliteit delen we opiniestukken van onze sprekers en partners. Diana Vonk Noordegraaf is senior consultant bij TNO en trekker van het werkveld Mobility as a Service.

Bekijk programma


 

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!