De grote afwezige op het EAT Forum

Terwijl we in Nederland graag praten over kringlooplandbouw en het wel of niet verkleinen van de veestapel, kwamen de knapste koppen op het gebied van voedsel uit de hele wereld bij elkaar op het jaarlijkse EAT Forum in Stockholm. Er waren nieuwe inzichten, grote denkers en internationale best practices. Wat echter ontbrak was aandacht voor grootse, high tech vernieuwingen. 

Leuzen als ‘I don’t want your hope, I want you to act like the house is on fire’ en ‘The time to act is now’  klinken luid door de boxen. Het publiek wordt overdonderd door een luide stem die de woorden van de jonge, Zweedse klimaatactiviste Greta Thunberg aanhaalt voor de officiële opening. Boven het hoofdpodium hangt een scherm zo groot dat je met het hoofd van links naar rechts moet draaien om het gehele beeld te kunnen bevatten. De boodschap is duidelijk: voor het tegengaan van klimaatverandering, honger en de verschraling van biodiversiteit moet ons radicaal voedselsysteem op de schop, maar de vraag is hoe. NRC Live zet de vijf meest interessante inzichten van het congres op een rij.

1. Vanaf nu kan de agrobiodiversiteit worden gemeten

Om schade aan de biodiversiteit te bewijzen zijn er diverse methodes in omloop, en de vraag is: meet je de huidige stand of het verlies? Tijdens het congres werd de agrobiodiversiteitsindex (ABD) gelanceerd om het voor investeerder, overheden, bedrijven en internationale samenwerkingen mogelijk te maken om de effecten van voedselproductie- en consumptie op de biodiversiteit te meten. Zowel de huidige staat, de intenties van rapporten en beleidsstukken als het verlies kunnen worden gemeten. Elke landbouwvisie kan dus langs de lat. Of liever nog, zo betoogt directeur van Biodiversity International Juan Lucas Restrepo, “gebruik deze meetlat als ruggengraat voor iedere de landbouwvisie. De gezondheid van onze bodem en de landbouw is volledig afhankelijk van een florerende biodiversiteit, en andersom.”

2. Chefs leiden politieke verandering

Overal te wereld staan er bewegingen op waarbij chefs manifesten schrijven bij wijze van politiek protest. Wat The New Nordic Cuisine, Het Nationale Plan voor Gezond en Duurzaame Gastronomie in Costa Rica en een Indonesische equivalent gemeen hebben is dat ze allen strijden voor het democratiseren van voedsel. Het doel is om gezond voedsel betaalbaar en bereikbaar te maken voor iedereen. Chefs wereldwijd maken daarom een vuist voor lokaal, vers geproduceerd voedsel van de boer. En waar The New Nordic Cuisine een redelijk elitaire bedoening blijft lukt het in Costa Rica om door te dringen tot alle lagen van de bevolking; ook de allerarmsten. Hun strategie? Zet populaire chefs in de stallen van straatverkopers, laat ze hun verhaal vertellen en maak contact met de bevolking.

Inmiddels volgen meer dan 100.000 mensen de beweging in Costa Rica, en dat in een land waar de strijd tegen obesitas en structurele bloedarmoede onder kinderen broodnodig is. Partnerschappen tussen publieke en private partijen versterken het succes én zorgen ervoor dat een project niet zomaar van de kaart te vegen is. Deze chefs leiden verandering, en zijn daarin zo mogelijk nog politieker dan ze willen toegeven.

Eendenkroos

3. Eendenkroos als alternatief eiwit

Trots mag de Wageningen University & Research zijn met maar liefst twee afgevaardigden op het hoofdpodium van het EAT forum. Professor Entomologie Marcel Dicke pleit voor de omarming van insecten, zowel voor veevoer als voor menselijke consumptie. Zijn collega Ingrid van der Meer opent echter de ogen van het EAT-publiek. Meerdere onderzoeken wijzen uit dat eendenkroos een fantastische bron van eiwitten is. Het groeit snel en gemakkelijk op zoet water (er is dus geen land nodig), de eiwitten zijn van hoogwaardige kwaliteit én de eiwitten zijn gemakkelijk te ‘kraken’ zoals Ingrid het noemt. Waar de eiwitten uit algen bijvoorbeeld vrij lastig te isoleren zijn is dat met eendenkroos niet het geval. Twintig Wageningse studenten werden al een onderworpen aan een test en reageerden enthousiast op de smaak. Deze nieuwe ‘waterlinzen’ zouden binnenkort prima in het schap kunnen liggen naast de prei en de pastinaken dus.

4. De polarisatie van vleeseters versus geen-vleeseters

Het EAT-rapport werd begin dit jaar wereldkundig gemaakt in het gezaghebbende medische tijdschrift The Lancet. Dit rapport is het allereerste voorstel voor een dieet dat recht doet aan de grenzen van onze planeet, alle monden kan voeden én gezond is voor iedereen. Wat echter vooral werd opgemerkt door internationale media is dat we moeten stoppen met vlees eten. Dat lijkt voor een polarisatie te zorgen in de samenleving: enerzijds komen er steeds meer Instagram-Veganisten bij die radicaal anti-vlees zijn, en de vleesliefhebbers reageren met overdadige barbecues en zijn bang dat de gehaktdag wordt afgeschaft.

Deze polarisatie staat de acceptatie van een gematigd dieet in de weg, zo menen onderzoekers en mede-auteurs van het EAT-rapport Jessica Fanzo en Johan Rockström. Wat het EAT-Lancet model vooral laat zien is dat er inderdaad minder vlees geconsumeerd moet worden, maar vooral ook meer groenten, noten, zaden, peulen en fruit. Het eeuwenoude credo voor gematigd eten én gematigd denken over eten zou een duurzamere productie en consumptie helpen.

Stel dat planten twee maal zo snel kunnen groeien: dan verdubbelt niet alleen de productie, maar ook de CO2 opslag in de grond.

5. De grote afwezige: de potentie van high tech landbouwoplossingen

Hoewel een duurzame intensivering van de landbouw wel behoort tot één van de vijf strategieën voor duurzamer voedsel wordt hier nauwelijks bij stilgestaan op de conferentie. Voorbeelden van technieken die zeker de aandacht hadden verdiend zijn bijvoorbeeld de enorme stappen die worden gezet in vertical farming, de potentie van fotosynthese en blockchain. Waar een paar jaar geleden alleen nog basilicum groeide onder paarse lampjes, lukt het nu al om kolen, bladgroente en zelfs vegetarisch etende vissen (Omegabaars) te kweken op regenwater.

Ook wordt er op grote schaal onderzoek gedaan naar de potentie van fotosynthese. Stel dat planten twee maal zo snel kunnen groeien: dan verdubbelt niet alleen de productie, maar ook de CO2 opslag in de grond. Tot slot waren woorden als ‘transparantie’ veelgehoord op het congres, maar het nut van blockchain waarbij blokken in niet te veranderen informatie worden gedeeld in de voedselketen, bleef onbesproken.

Een gemiste kans dus voor het EAT forum. Het zou ze sieren als ze juist nieuwe oplossingen en technieken zouden omarmen naast de oproep voor een rechtvaardig voedselsysteem dat recht doet aan de grenzen van de planeet. Ze dreigen daarmee zelf een nieuwe polarisatie te voeden van een romantische landbouw versus een high-tech landbouw op een moment dat zo’n tweedeling niet te veroorloven is. Laat ze niet in dezelfde valkuil stappen als de vleeseters en de veganisten.

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!