De eiwittransitie: wanneer pakt de politiek door?

In de brief over voedselbeleid die minister Carola Schouten (LNV) en staatssecretaris Paul Blokhuis (VWS) op 16 april aan de Tweede Kamer stuurden, wordt het verder stimuleren van de gezonde en duurzame voedselkeuze als eerste beleidslijn genoemd. De toevoeging erbij is dat de komende jaren de inzet hierop onverminderd blijft. Mooie woorden, waar geen overeenkomstige daden bij worden gevoegd.

“Wanneer pakt de politiek door met de eiwittransitie? Lees opiniestuk @greenproteinAll @nrclive #agrifood”
Tweet this!

De gezonde en duurzame voedselkeuze gaat in essentie over het matigen van onze consumptie van vlees en zuivel. De realiteit is dat parlementariërs en verantwoordelijke bewindslieden moeite hebben met de even simpele als ongemakkelijke waarheid dat een meer plantaardig dieet beter is voor onze gezondheid én voor de planeet.

“Verantwoordelijke bewindslieden hebben moeite met de even simpele als ongemakkelijke waarheid dat een meer plantaardig dieet beter is voor onze gezondheid én voor de planeet”

Ook nadat de Gezondheidsraad (GR), de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR), het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), en de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (Rli), de afgelopen paar jaar dit geluid in steeds dringender bewoordingen herhaald hebben. Woorden die ondersteuning vinden in de wetenschappelijke bewijzen die zich de laatste decennia opstapelden. Maar een menu dat minder wordt gedomineerd door vlees en zuivel – in Nederland consumeren we het meeste dierlijk eiwit van Europa – was en blijft politiek gevoelig. In voornoemde brief wordt deze eiwittransitie dan ook alleen terloops aangestipt.

Het is daarom niet verwonderlijk dat exact twaalf jaar na het persbericht dat op 3 april 2006 verscheen naar aanleiding van de afsluiting van het grote en brede PROFETAS-onderzoek naar duurzame eiwitten, op 3 april 2018 het Rli-adviesrapport ‘Duurzaam en gezond’ verscheen met de identieke boodschap om de vleesconsumptie te verminderen. Eensluidend, onverminderd actueel, maar intussen wel véél urgenter.

Kamerbrief die nooit geschreven is

Tot zover de feiten. Laten we ons eens voorstellen dat de huidige bewindspersonen hun eigen woorden over de onverminderde inzet voor de gezonde en duurzame voedselkeuze daadkracht bijzetten. Dat ze nota nemen van de door bovengenoemde organen gegeven beleidsadviezen. Laten we tegen deze achtergrond eens proberen de contouren te schetsen van een Kamerbrief die nog nooit geschreven is.

Die vervolgbrief aan de Kamer zou mogen openen met het besef dat het feitelijk inhoudsloos is te spreken over de duurzame en gezonde voedselkeuze zonder het openlijk te hebben over vermindering van dierlijke eiwitten (vlees en zuivel). Vervolgens wordt door de bewindslieden vastgesteld dat het gevaar dreigt dat de politiek zich allengs vervreemdt van al die verschillende groepen die allang en volop bezig zijn met het vergroenen en ‘vergroenten’ van hun voedselpakket. De kabinetsleden spreken volmondig de wens uit bij te dragen aan de onder consumenten én producenten aanwezige energie voor wat in het huidige beleidsjargon klimaatvriendelijk consumeren wordt genoemd. Bovendien getuigt het van realiteitszin als het de politiek ernst is met de erkenning dat de vleesconsumptiecijfers weinig dalen en tegelijkertijd de aanbevolen hoeveelheid dagelijks te consumeren groenten en fruit door de meeste Nederlanders lang niet gehaald wordt.

Daarna zouden de bewindslieden ruiterlijk aan de Kamer toegeven dat kiezen voor duurzaam en gezond niet kan zonder het nemen van pijnlijke beslissingen en kritisch tegen het licht houden van gevestigd beleid. Extra aandacht mag uitgaan naar een evaluatie van beleid langs de meetlat van de richtlijnen goede voeding: alle beleid dat direct of indirect met ‘het goede eten’ strookt verdient versterking terwijl beleid dat hiermee botst of op gespannen voet staat op afbouw of ombuiging kan rekenen.

“De beleidsinzet ontkomt er niet aan gericht te zijn op verandering van onze eetgewoonten”

Verder laat de beoogde voedselbrief weten dat de politieke (koudwater)vrees voor reductie en matiging voortaan minder angstvallig wordt. De beleidsinzet ontkomt er niet aan gericht te zijn op verandering van onze eetgewoonten. Bewustzijn en kennis onder consumenten over nadelige gevolgen van het ‘normale’ voedingspatroon voor mens en milieu is voor verbetering vatbaar. Daarom is het een primaire overheidsverantwoordelijkheid hier publiekscampagnes op te richten en daarmee de maatschappelijke basis voor duurzaam en gezond eten te versterken.

Bij het vormen van beleid gericht op verandering van eetpatronen moeten alle opties op tafel blijven, zoals stevig ingrijpen in de voedselomgeving of de impact van prijsprikkels aan nadere inspectie onderwerpen.

Goed voorbeeld

Een consistent en actief overheidsbeleid op duurzaam en gezond eten betekent tevens dat een overheid zelf het goede voorbeeld geeft in bijvoorbeeld inkoopbeleid en onderzoeksprogrammering. Daarmee draagt ook de overheid een steentje bij aan de vorming van een ander consumptiecultureel klimaat ten gunste van het duurzame dieet.

Een Kamerbrief die klip en klaar zulke onderwerpen adresseert zou laten zien dat de verantwoordelijke bewindspersonen daadwerkelijk een voedselmissie hebben waar ze de Kamerleden in mee willen nemen. Een brief ook die aangeeft dat we als Nederland echt een mondiaal voorbeeld op het gebied van duurzame en gezonde voeding willen zijn en dat dit van de politiek vereist om vanaf nú serieus door te pakken.


Dit stuk is geschreven door: Hans Dagevos, consumptiesocioloog, Wageningen University & Research en Harry Aiking, Instituut voor Milieuvraagstukken, Vrije Universiteit. Het stuk is met NRC Live gedeeld door de Green Protein Alliance, partner van het AgriFood en Tech event.


In aanloop naar het NRC Live AgriFood & Tech event delen wij regelmatig opiniestukken van onze sprekers en partners.

Bekijk programma

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!