De CO2-taks kan vijf keer zo effectief

Beste Mark,

Het klimaatakkoord is een grote stap vooruit, laat ik dat voorop stellen. Er staat meer in dan ik een paar jaar geleden had durven dromen. Het hete hangijzer vleesconsumptie staat bijvoorbeeld in de plannen. En er is zelfs sprake van een (eventueel afgezwakte) CO2-taks. Toch is er meer winst te behalen die deze plannen nog eens flink kunnen versterken, tot wel vijf keer zo effectief. We moeten van CO2-taks naar impact-taks. Dat zit zo.

Een groot deel van de producten die wij in Nederland consumeren, zijn gemaakt in lagelonenlanden. Daar heeft de productie veel impact, niet alleen op het klimaat, maar ook op natuur én milieu. Het klimaatakkoord focust echter op klimaateffecten binnen onze landsgrenzen.Zo kan het gebeuren dat een CO2-reducerende maatregel aan de andere kant van de wereld bijvoorbeeld vervuiling of ontbossing veroorzaakt.

Pak de hele productieketen aan
Kortom, deze plannen laten ruimte voor waterbedeffecten. Neem nou elektrisch vervoer. Daar gaan we met dit akkoord vol op inzetten. Op zich een goede ontwikkeling, want we moeten van de fossiele brandstoffen af. Dat staat buiten kijf. Er is echter een keerzijde. Voor elektrisch vervoer moeten veel batterijen worden geproduceerd. Alleen voor de Europese vraag hebben we het voor de komende drie decennia al over 150 miljoen. Een vervuilend proces.

Als je écht wilt verduurzamen – en niet alleen schadelijke impact wilt verplaatsen naar de andere kant van de wereld – dan pak je hele productieketens aan, inclusief de mijnbouw en industrie voor die batterijen. Kijk je naast klimaatimpact ook naar de andere impact in de keten – milieuvervuiling, druk op natuurlijke hulpbronnen en vernietiging van natuur – dan zullen je maatregelen effectiever en breder zijn.

Je kunt energielabels upgraden tot impactlabels bijvoorbeeld, waarbij de impact van productie wordt getoond op het etiket. En je kunt bedrijven stimuleren internationaal samen te werken om zo hele productieketens te verduurzamen. Bovendien kun je de consument stimuleren om te verduurzamen, want die heeft met zijn of haar koopgedrag de meeste touwtjes in handen.

CO2-taks verlégt impact in plaats van het op te oplossen
Maar nu die CO2-taks. Een krachtig instrument, en hoe effectiever hoe beter. CO2-taks die alleen op uitstoot in Nederland werkt, pakt echter maar één vijfde van de impact aan. Vier vijfde van onze impact is verborgen. Dat is een blinde vlek, die onze inspanningen minder effectief maken. Sterker nog, je bouwt met die focus op CO2-uitstoot prikkels in om impact te verléggen in plaats van op te lossen.

Ik stel daarom voor dat we de CO2-taks niet uitkleden, maar juist opschroeven naar een impact-taks, waarbij alle verborgen effecten meegenomen worden in de prijs van producten. Zo voorkom je een waterbedeffect én het maakt de impact-taks vijf keer zo effectief als de CO2-taks.

Impacttaks leidt niet per definitie tot prijsstijgingen
Prijsstijgingen? Juist niet. De markt kan haar werk extra goed doen en wordt gestimuleerd om te kijken naar de business case. Het verbeteren van de hele keten voor een acceptabele kostprijs: dat is de uitdaging. En nu komt-ie: dat lukt bedrijven alleen als ze hun impact verbeteren. Precies wat we nodig hebben.

Tot slot zullen we alles wat we nu investeren in klimaat, natuur en milieu in de toekomst terugverdienen. Niet ingrijpen kost volgens onderzoek van econoom Nicholas Stern minstens twee keer meer dan optimaal investeren,leidt tot economische schade, en is dus kapitaalvernietiging. Denk aan droogte, overstromingen, mislukte oogsten en tekorten aan voedsel en grondstoffen die zich nu al aandienen. Die problemen leiden elders zelfs al tot oorlog en migratie. We hebben nu de kans om te investeren in de toekomst – om stevige keuzes te maken die ons veel ellende kunnen besparen. Keuzes die ons als Nederland een voortrekkersrol kunnen opleveren.

Beste Mark (en alle andere lezers) ik vraag je een ambitieus klimaatakkoord te omarmen, mét een volwaardige impact-taks. Verduurzamen is de goedkoopste manier om onze toekomst veilig te stellen. En de impact-taks is daarbij een zeer effectief instrument.

Hartelijke groeten,

Babette Porcelijn


Babette Porcelijn MSc. heeft Industrieel Ontwerpen gestudeerd aan de TU Delft (2001). Daar heeft zij kennis van industriële processen en ketenanalyse opgedaan. Babette heeft sinds 2011 haar eigen ontwerpstudio voor design en communicatie. In 2016 verscheen haar eerste boek ‘De verborgen impact’. Daarvan zijn er inmiddels meer dan 11.000 verkocht en het is ook uitgegeven in Frankrijk. Babette werkt momenteel aan haar volgende boek. Ze geeft daarnaast regelmatig lezingen en verzorgt adviestrajecten aan organisaties met een verduurzamingsopgave.


In aanloop naar Impact Day 2019 deelt NRC Live opiniestukken van de sprekers.