Circulaire transitie: minder slecht is niet goed genoeg

Het gonst ervan in Nederland: iedereen heeft het over de circulaire economie en de voortrekkersrol die ons land wereldwijd kan vervullen. Voordat ons land de vruchten van een circulaire economie kan plukken en zichzelf ermee op de wereldkaart van innovatie kan zetten, moet het een omvangrijke en nog onzekere transitie doormaken. Dat vraagt om een gedegen systeembenadering, ook door het nieuwe kabinet.

“Een beetje minder slecht, is niet meer genoeg voor Nederland. Lees opiniestuk @fbartels voor @nrclive”
Tweet this!

Nederland wil in 2050 zelf volledig circulair zijn want de opbrengsten zijn niet kinderachtig. TNO heeft becijferd dat dan de CO2-uitstoot met 10 procent zal verminderen en de industrie 20 procent minder water hoeft te gebruiken. Circulair is niet alleen goed voor het milieu, maar levert ook nog 7,3 miljard euro en 54.000 banen op.

Circulair is niet alleen goed voor het milieu, maar levert ook nog 7,3 miljard euro en 54.000 banen op.

Op dit moment leven wij nog in een wegwerpmaatschappij. Mensen kopen steeds meer spullen, die ze steeds sneller en makkelijker weggooien. Iedere Nederlander gooit eigenhandig ongeveer 500 kilo spullen per jaar weg en wanneer je het onzichtbare aandeel afval in het productieproces meetelt wordt dat zelfs een veelvoud daarvan.

Er zijn grote kansen voor de circulaire aanpak: hoe wordt al dat afval weer grondstof? Hoe kunnen we die enorme afvalberg ten goede gebruiken? In de circulaire economie worden producten zo ontworpen en vermarkt dat ze steeds opnieuw kunnen worden gebruikt en wordt biologisch afval veilig in de natuur opgenomen om weer als grondstof te dienen. De schoonheid van een echte circulaire economie is dat die onze maatschappij als een systeem beschouwt en oplossingen zoekt die het geheel beter maken en niet slechts een aantal onderdelen

In de circulaire economie worden producten zo ontworpen en vermarkt dat ze steeds opnieuw kunnen worden gebruikt

THNK laat dagelijks zien hoe systeemveranderingen tot de beste, meest innovatieve oplossingen leiden voor maatschappelijke of bedrijfsmatige problemen. Heel eenvoudig: kijk verder. Door naar het geheel te kijken voorkom je oversimplificatie van een probleem en platte oplossingen. Want wat aanvankelijk een oplossing lijkt, kan anders tot nieuwe problemen leiden.

Door naar het geheel te kijken voorkom je oversimplificatie van een probleem en platte oplossingen.

Simplificatie bedreigt op dit moment de overgang naar een circulaire economie in Nederland. Neem mode. Dat is de op een na meest vervuilende industrie, direct na de oliesector. De grootste vervuiling zit in de productiefase, zoals katoenteelt en textielverven. huidige ‘circulaire’ oplossingen proberen daarom de productieketen van mode te vergroenen. Heel goed dus. Of toch ….  niet goed genoeg? Vergroenen is logisch, het biedt zelfs een relatief makkelijke technologische fix. Maar al maakt duurzamer produceren de schade minder groot, je kunt nog niet van circulaire mode spreken. Mode is namelijk zo spotgoedkoop geworden dat kleding repareren niet meer voor de hand ligt. De kledingverkoop kon de laatste tien jaar tijd verdubbelen, omdat de meeste kledingstukken al na een aantal keren dragen worden afgedankt. Dus wie alleen de productieketen opschoont terwijl de consumptie toeneemt, schiet weinig op met zo’n ‘circulaire’ aanpak.

Wie alleen de productieketen opschoont terwijl de consumptie toeneemt, schiet weinig op met zo’n ‘circulaire’ aanpak.

Belangrijkste les van systeemdenken is het aanpakken van de onderliggende oorzaken van een probleem. Menselijk gedrag is in mode de sleutel voor verandering. Daarbij heeft de overheid een belangrijke rol te spelen, door bijvoorbeeld in plaats van arbeid grondstoffen te belasten. Waarmee reparaties ineens een stuk aantrekkelijker worden dan weggooien.

Belangrijkste les van systeemdenken is het aanpakken van de onderliggende oorzaken van een probleem.

Nederland in 2050 circulair maken is volstrekt onhaalbaar met een gangbare analyse, een stappenplan en een uitvoeringstraject. De ontwikkelingen in de wereld gaan zo snel: tegen de tijd dat de analyse klaar is, is de wereld al zo veranderd dat die overnieuw moet. Ook hier komt de circulaire economie veel verder met toegepast systeemdenken.  Door gezamelijke initiatieven uit alle sectoren te stimuleren en snel toe te passen komen verrassende innovaties tot stand. Op deze manier wordt veel sneller duidelijk wat goed werkt en is zo’n succes ook makkelijker te repliceren en op te schalen. En snellere innovatie is hoognodig: de urgentie van de circulaire economie is levensgroot. De groeiende wereldbevolking en stijgende levensstandaard zetten samen een ongekende druk op de grondstofvoorraden. De ecologische capaciteit van de aarde om aan de vraag naar grondstoffen te voldoen zit tegen zijn grens.

Nederland in 2050 circulair maken is volstrekt onhaalbaar met een gangbare analyse, een stappenplan en een uitvoeringstraject.

Het nieuwe kabinet heeft de schone taak om de omschakeling naar een circulaire economie te versnellen, in een relatief korte regeerperiode. Systeemdenken is een goed recept voor het oplossen van complexe maatschappelijke vraagstukken in de toekomst. Want: een beetje minder slecht is niet meer goed genoeg voor Nederland.


Femke Bartels is Algemeen Directeur bij THNK School of Creative Leadership. Hiervoor was ze in verschillende functies bijna 20 jaar werkzaam bij Greenpeace.


In aanloop naar de Innovatie Bootcamp heeft NRC Live 3 opiniestukken gedeeld namens onze partner THNK.

Bekijk het programma

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!