Circulair ondernemen: wet blijft achter, maar ondernemers zitten gelukkig niet stil

De Nederlandse overheid maakt zich hard voor de circulaire economie. In september 2016 is het Rijksbrede programma ‘Nederland circulair in 2050’ van start gegaan. Het eerste doel: vijftig procent minder verbruik van primaire grondstoffen (mineraal, fossiel en metalen) in 2030. Maar hoewel de politieke ambities groot zijn, blijven de benodigde aanpassingen in wet- en regelgeving nog achter. Gelukkig laten circulaire ondernemers zich daardoor niet afremmen. Want er kan gelukkig al veel!

“Circulair ondernemen: wet blijft achter, maar ondernemers zitten gelukkig niet stil. Lees het opiniestuk dat Werner en Jochem @allenovery schreven in aanloop naar het circulaire event @nrclive”
Tweet this!

De Nederlandse overheid wil graag helpen bij het oplossen van belemmeringen voor circulaire ondernemers. Zo heeft ze RuimteInRegels.nl in het leven geroepen. Ondernemers kunnen barrières in wet- en regelgeving melden via deze website. Vervolgens bekijkt een team van ambtenaren of er meer ruimte kan worden gevonden. Het is een mooi initiatief, maar wél reactief. Bovendien blijft een meer substantiële aanpak van juridische knelpunten uit. Zo graag als de politiek Nederland circulair wil maken, zo traag lijkt de wetgeving daarop in te spelen. Terwijl ondernemers met circulaire ideeën juist snel willen schakelen.

Zo graag als de politiek Nederland circulair wil maken, zo traag lijkt de wetgeving daarop in te spelen

Moesten we een jaar geleden nog wennen aan de gedachte dat je een mobieltje ook als service kon afnemen, ondertussen worden in de bouw vergaande product-as-a-service concepten ontwikkeld: van ‘vervoer tussen etages’  (in plaats van de aanschaf van een lift) tot slimme armatuuroplossingen voor de procesindustrie. Het zijn belangrijke stappen richting een circulaire economie. Maar wet- en regelgeving werpen nog wel barrières op.

Want wie is eigenaar van de verlichting of lift als de eigenaar van het pand failliet gaat? Ook als je in een contract afspreekt wie eigenaar is van wat, is dat bij een faillissement niet altijd afdwingbaar. Daardoor wordt dit soort goederen vaak automatisch gerekend tot de failliete boedel, en heeft de circulaire ondernemer het nakijken. Hij heeft dan geen recht om ‘zijn’ goederen weg te nemen, en dat is een risico voor de ondernemer. Zulke risico’s kunnen natuurlijk worden verdisconteerd in de prijsstelling van de dienst, maar om product-as-a-service modellen nog beter van de grond te krijgen, is een structurele oplossing van de wetgever hier geboden.

Wie is eigenaar van de verlichting of lift als de eigenaar van het pand failliet gaat?

Een ander voorbeeld vormt het juridisch complexe begrip afvalstof. In de circulaire economie vormt afval een grondstof, maar in het recht gelden voor afval andere regels dan voor grondstoffen. Dat is op zich logisch: de overheid wil mens en milieu beschermen tegen de nadelige gevolgen vanwege afvalstoffen. Maar als we met de bril van de circulaire economie kijken, bestaat er nauwelijks nog afval. Zo zijn er inmiddels telers in Nederland die spruitkoolstronken leveren als grondstof voor papier, wordt gevelmateriaal gemaakt van aubergineresten en worden afgedankte visnetten in vloerbedekking verwerkt. Ook hier zou de wetgever de circulaire economie een dienst kunnen bewijzen, door wetgeving beter af te stemmen op circulair ondernemen.

In de circulaire economie vormt afval een grondstof, maar in het recht gelden voor afval andere regels dan voor grondstoffen.

Toegegeven, de juridische praktijk is hier weerbarstig. Bijvoorbeeld rond afvalstoffen gaat het veelal om Europese wetgeving. En de regels die in het ene land hard nodig zijn om te voorkomen dat afval op de verkeerde plek belandt, zullen in het andere land juist worden aangegrepen voor het stimuleren van de circulaire economie. De verschillen tussen de lidstaten zijn hier groot. Recente rechtspraak laat gelukkig zien dat de Nederlandse bestuursrechter wel  gevoelig lijkt voor circulaire argumenten, maar structurele oplossingen van de wetgever zouden beter zijn.

Zulke oplossingen vergen uiteraard tijd, maar bovenal lef. De wetgever moet bekende ideeën en patronen loslaten, en durven omdenken. Zoals ook circulaire ondernemers dat doen bij de vele creatieve plannen die zij bedenken. En de bedoelde knelpunten in wet- en regelgeving daargelaten, kan er gelukkig al veel. Ook juridisch. We kunnen vooruit!


Werner Runge is hoofd van de Amsterdam Energy, Projects and Infrastructure Group en partner binnen de praktijkgroep Projects & Real Estate bij Allen & Overy Amsterdam. Jochem Spaans is counsel binnen de praktijkgroep Projects & Real Estate bij Allen & Overy Amsterdam en Universitair Docent Milieurecht aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Allen & Overy is partner van de NRC Live conferentie over De Circulaire Economie.


In aanloop naar het circulaire event van NRC Live delen wij regelmatig opiniestukken van onze partners en sprekers

Bekijk event

Blijf op de hoogte!

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van toekomstige NRC Live events? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Suggesties voor een spreker?

Suggesties voor een spreker?

Ken jij iemand die goed zou kunnen spreken op een van onze events? Stel dan een spreker aan ons voor!